Saakasjvili, de verkiezingen van januari 2008 en de oppositie

De presidentsverkiezingen in Georgië van zaterdag 5 januari 2008 brachten de pro-westerse Michail Saakasjvili opnieuw aan de macht. Hoewel de verkiezingen volgens westerse media "mogelijk niet geheel eerlijk zijn verlopen" claimde Saakasjvili de overwinning en omdat hij meer dan 50% van de stemmen zou hebben gehaald volgt er geen tweede ronde. Volgens de Georgische oppositie werden de verkiezingen gekenmerkt door talloze misstanden en staan er massale demonstraties op stapel. Dat wordt dan een vervolg op de massale demonstraties van november 2007. Inmiddels heeft de buitenlandcoördinator van de Europese Unie Javier Solana in een op maandag 7 januari 2008 naar buiten gebrachte verklaring een onderzoek geëist naar meldingen van onregelmatigheden. Dit betekent zoveel als de zaak in de doofpot stoppen: de pion Saakasjvili zal zijn positie niet kwijtraken, daarvoor is hij te belangrijk voor het Westen.

door Bas van der Plas/INSUDOK

Solana feliciteerde de Georgiërs met het vreedzame verloop van de verkiezingen. Ook waarnemers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) oordeelden dat de verkiezingen 'democratisch' verliepen, ondanks enkele 'serieuze zwakke plekken'. De Verenigde Staten hebben de bevolking van Georgië na de presidentsverkiezingen tot kalmte gemaand en aangeraden de uitslag van het rapport van westerse waarnemers te aanvaarden. ’Als de experts bepalen dat er niet geknoeid is met de verkiezingen, dan is er geen rechtvaardiging en zou het absoluut ondemocratisch zijn iets anders te beweren,’ aldus een Amerikaanse diplomaat. Rusland, dat met het Westen wedijvert om in deze ex-Sovjetrepubliek voet aan de grond te houden, sloeg een kritischer toon aan en noemde de verkiezingen 'amper vrij of eerlijk'.
Opvallend is het grote verlies dat Saakasjvili bij deze verkiezingen moest incasseren, in tegenstelling tot de verkiezingen waarbij hij aan de macht kwam toen hij bijna alle stemmen naar zich toe kon halen. Naar aanleiding van de verkiezingen van 5 januari zei Saakasjvili dat het verloop van de verkiezingen toont dat Georgië hard op weg is om een Europese democratie te worden. Hij gaf toe dat er nog veel werk te verzetten valt voordat dit doel bereikt is. Saakasjvili won de verkiezingen volgens de laatste cijfers van de Centrale Kiescommissie met 52,8 procent van de stemmen, wat genoeg is om een tweede ronde te vermijden. Zijn naaste rivaal, Levan Gatsjetsjiladze, kreeg 27 procent.
Bij de presidentsverkiezingen van 2004 behaalde de toen nog 36-jarige Saakasjvili, gesteund door zijn succes in het leiden van de Rozenrevolutie, met 96 procent van de stemmen een glansrijke overwinning. Westerse media prezen vooral "Saakasjvili's inspanningen voor democratisering" waardoor "Georgië vaak als voorbeeld wordt gezien voor andere landen in de voormalige Sovjetunie". Verzwegen werd dat Saakasjvili met een westerse opdracht aan de macht kwam: orde en rust in het land garanderen opdat de Kaspische Zee-olie vanuit Azerbeidjan 'vreedzaam en ongestoord' door de pijpleiding via Georgië naar de Middellandse Zeehaven Ceyhan kan stromen om de westerse energiebehoeften te bevredigen. Georgië een transitland voor olie, dan zijn democratie en mensenrechten niet aan de orde.
De president kwam echter onder vuur te liggen toen zijn leiderschapsstijl volgens de oppositie autoritaire trekjes begon te vertonen. Ook zou hij niet genoeg doen voor de armen. Saakasjvili gaf de politie opdracht de massale demonstraties die daarop volgden neer te slaan. Het uitroepen van de noodtoestand en de sluiting van een zender die gold als de spreekbuis van de oppositie, droegen bij aan de twijfel over het democratische gehalte van zijn gezag. Om zijn gedeukte imago op te vijzelen schreef hij de verkiezingen uit. En dat op een strategisch moment. Vanwege de verdeeldheid van de Georgische oppositie wist Saakasjvili maar al te goed dat die onvoldoende tijd zou hebben om een kandidaat naar voren te schuiven die een werkelijk gevaar zou kunnen vormen voor de positie van Saakasjvili zelf. De mogelijkheid dat westerse 'denktanks' hierin een soufflerende rol hebben gespeeld moet zeker niet uitgesloten worden. Ook de beheersing van de media door het Saakasjvili-kamp en het inzetten van overheidsinstanties als verlengstuk voor zijn verkiezingscampagne zijn bepaald geen schoolvoorbeelden van een democratisch verlopend kiesproces.

verdeeldheid

De afgenomen steun voor Saakasjvili duidt op een groeiende verdeeldheid in Georgië, die Saaksasjvili's streven naar het lidmaatschap van de NAVO en de EU kan torpederen. Saakasjvili zelf zei op maandag 7 januari in een interview echter dat deze kloof niet overdreven moet worden. "In een normaal Europees land wordt het een aardverschuiving genoemd als iemand in de eerste verkiezingsronde meer dan 50 procent krijgt en ik zie niet in waarom dat in Georgië anders zou zijn." Gevraagd naar een reactie op de aangekondigde protesten, zei hij dat vreedzame demonstraties nu eenmaal deel uitmaken van het democratische proces. Hij prees het feit dat Gatsjetsjiladze bijna 30 procent van de stemmen wist te behalen, in een regio waar de oppositie doorgaans een marginale rol vervult. Hij noemde het een compliment voor de Georgische democratie. Dat "vreedzame demonstraties nu eenmaal deel uitmaken van het democratische proces" zoals Saakasjvili beweert beantwoordde dezelfde 'kampioen democratie' in november 2007 nog met keihard optreden van politie en speciale eenheden tegen demonstranten in Tbilisi.
De Georgische oppositieleider Levan Gatsjetsjiladze riep zijn aanhangers op om zondag 6 januari de straat op te gaan. Gatsjetsjiladze weigert zich neer te leggen bij de uitslagen die zaterdagavond na afloop van de vervroegde presidentsverkiezingen werden verspreid, en die uittredend president Michail Saakasjvili een absolute meerderheid toedichten. "Ik roep heel Georgië op om zondag bijeen te komen om onze overwinning te vieren en veilig te stellen", zo verklaarde Gatsjetsjiladze op televisie. "We hebben op drie televisiezenders een vervalste exitpoll gezien. Volgens onze informatie hebben wij in bijna alle kieskringen gewonnen", betoogde hij.
Gori Maisasjvili, net als Gatsjetsjiladze een voormalig medestander van Saakasjvili die een eigen oppositiepartij heeft opgericht, vroeg zijn achterban om Gatsjetsjiladze te steunen en zondag de straat op te gaan. "De verkiezingen zijn vervalst. De autoriteiten gebruiken de exitpolls om de mensen op het verkeerde been te zetten", verklaarde hij. Volgens de bewuste exitpoll zou Saakasjvili 53,8 procent van de stemmen hebben gehaald. Dat is voldoende om een tweede stemronde te vermijden. Gatsjetsjiladze zou stranden op 28,3 procent. In het presidentiële kamp werd gevierd dat de exitpolls "duidelijk" de overwinning aan Saakasjvili toekennen.
De eisen van de Georgische oppositie zijn als volgt samen te vatten in een manifest dat in november 2007 werd uitgegeven:

MANIFEST VAN DE OPPOSITIE IN GEORGIë

In zijn verkiezingscampagne en na zijn installatie als president van ons land beloofde Michail Saakashvili verbeteringen in Georgië op economisch en sociaal gebied en op het gebied van de mensenrechten. Wij gaven hem het voordeel van de twijfel.
Nu blijkt dat:
-de media aan banden zijn gelegd en er sprake is van censuur, dat journalisten die kritisch berichten over Saakashvili het werken onmogelijk wordt gemaakt;
-dat het aantal politieke gevangenen in ons land niet is afgenomen sinds het bewind van Shevardnadze;
-dat Saakashvili weigert om Shevardnadze en zijn familie, verantwoordelijk voor vele doden, terreur, diefstal van staatseigendommen en het vertrek van een miljoen landgenoten uit Georgië te berechten;
-dat Saakashvili van Georgië een Amerikaanse provincie heeft gemaakt die alleen nog maar dient als doorvoerland voor de olie van Amerikaanse oliemaatschappijen, waardoor het milieu wordt bedreigd;
-dat gepensioneerden moeten rondkomen van een bedrag waar niet van te leven valt, dat ons land is gedompeld in armoede;
-dat Saakashvili en zijn eigen kliek zich verrijken ten koste van de Georgische bevolking;
-dat er van democratie geen sprake is;
-dat Saakashvili onze natuurlijke bondgenoot, de Russische Federatie, voortdurend provoceert en ons land op de rand van oorlog brengt.

Wij zijn er na vier jaar Saakashvili-bewind van overtuigd dat deze president de belangen van Georgië en haar bevolking niet dient;
-dat deze president de belangen van Amerikaanse multinationals boven die van de Georgische bevolking stelt;
-dat deze president zijn eigen belangen laat prevaleren boven die van Georgische pensioengerechtigden, zwakkeren in de maatschappij en de bevolking in het algemeen en daarmee de armoede in ons land niet oplost, laat staan vermindert;
-dat deze president niet in staat is de territoriale problemen van Georgië (Abchazeti, Shida Kartli, Ajaria) op politieke/diplomatieke wijze op te lossen;
-dat deze president niet de competentie heeft om ons land te leiden.

Wij roepen daarom op:
-tot het vertrek van Saakashvili en vervroegde presidentsverkiezingen;
-tot vervroegde parlementsverkiezingen;
-tot het prevaleren van de belangen van de Georgische bevolking;
-tot goede betrekkingen met de Russische Federatie;
-tot berechting van de dictator Shevardnadze en zijn familie wegens misdaden tegen de Georgische bevolking.

Wij roepen alle weldenkende burgers van de republiek Georgie, die van hun land, haar cultuur en bevolking houden op om op te komen voor de bovenstaande eisen. De eendracht van protest van het Georgische volk zal moeten aantonen dat Saakashvili en zijn kliek niet de juiste vertegenwoordigers zijn en dat het verenigde volk zal strijden voor ware democratie, mensenrechten en een menswaardig bestaan. Tegen rechtsongelijkheid, zelfverrijking en autocratie.

Tbilisi, 1 november 2007
Verenigde Georgische Oppositie