Referendum Zuid-Ossetië en de
Russisch-Georgische spanningen

Met het referendum van zondag 12 november 2006 in Zuid-Ossetië zijn de spanningen tussen Georgië en de Russische Federatie wederom verder toegenomen. Hoewel de situatie rond Zuid-Ossetië al jarenlang gespannen is, begonnen de recente spanningen tussen Rusland en Georgië in de tweede helft van september 2006 toen de NAVO besloot om verdere besprekingen te voeren over een Georgisch lidmaatschap van de organisatie.

Door Vadim Donetsky/INSUDOK

De arrestatie eind september van vier Russische militairen in Georgië en de Georgische beschuldigingen van spionage gooiden nog eens extra olie op het vuur. Moskou reageerde scherp en leek zelfs dankbaar gebruik te maken van deze mogelijkheid om een felle anti-Georgische campagne te kunnen beginnen. In de Russische Federatie werd het etnische Georgiërs moeilijk gemaakt, een aantal werd zelfs gedeporteerd, en het Kremlin liet duidelijk blijken voort te willen gaan met steun aan de afscheidingsbewegingen in de zich van Georgië afgescheiden republieken Abchazië en Zuid-Ossetië en zelfs over te willen gaan tot erkenning van de onafhankelijkheid van deze gebieden.
De Russische minister van defensie Sergej Ivanov noemde tijdens een bijeenkomst in Slovenië van 26 NAVO-ministers van defensie het bewind in Tbilisi een 'bandietenregering' en beschuldigde de NAVO ervan Georgië van wapens te voorzien. En begin oktober noemde Poetin de Georgische regering een 'terroristisch bewind' en vergeleek de activiteiten van president Saakasjvili met die van Lavrentij Beria, de uit Georgië afkomstige gevreesde leider van de KGB in de terreurjaren onder Stalin.

maatregelen

De Russische reactie op de arrestatie in Georgië van vier van haar legerofficieren bestond, behalve uit etnisch geweld tegen Georgiërs in Rusland, verder nog uit ondermeer het stopzetten van alle verbindingen van en naar Georgië, het stopzetten van post- en bankverkeer, de uitzetting van honderden Georgische onderdanen die werden beschuldigd van overtreding van de immigratiewetgeving. Zurab Pataradze, de Georgische ambassadeur in de Russische Federatie, zei in een interview met het Russische persbureau Interfax dat er 800 Georgiërs uit ondermeer Moskou, Sint Petersburg en andere Russische steden waren uitgezet naar Georgië. Volgens hem zouden er nog eens enkele duizenden Georgiërs de Russische Federatie worden uitgezet.
Uit Tbilisi werden Russische diplomaten en ambassadepersoneel teruggeroepen en aan Georgische burgers werden geen visa meer verstrekt voor binnenkomst in Rusland. In het Russisch parlement, de Doema, werd een noodwet aangenomen die alle betalingsverkeer met Georgië via Russische banken verbood.

NAVO-lidmaatschap

Belangrijkste aanleiding voor alle recente spanningen blijft toch de 'ruk naar het westen' van het Georgie onder Michail Saakasjvili. Vooral de wens tot toetreding van de NAVO drijft de s[spanningen op. "We zijn bezorgd over de militarisering van Georgië", zei de Russische president Poetin op 25 oktober voor de Russische televisie en beschuldigde het regime van Saakasjvili van 'de recent toegenomen spanningen tussen beide landen'. "De verslechtering van de Russisch-Georgische verhoudingen is direct verbonden met voorbereidingen voor het oplossen van de problemen in Zuid-Ossetië en Abchazië", zo verklaarde Poetin verder.

Nadat de NAVO op 21 september 2006 besloten had om de onderhandelingen over Georgische toetreding tot het bondgenootschap voort te zetten werd dit in Tbilisi als een politieke overwinning gevierd. Daarmee was een nieuwe stap gezet om Georgië verder uit de Russische invloedssfeer te trekken richting het zo 'felbegeerde' Westen. Saakashvili verklaarde dat het besluit van de NAVO het 'begin is van een onomkeerbaar proces' in de richting van het Georgische lidmaatschap en een 'belangrijke doorbraak'. De Georgische regering gaat ervan uit dat in 2008 het definitieve besluit zal vallen over het Georgische lidmaatschap van de NAVO. En in zijn verklaring naar aanleiding van het Brusselse NAVO-besluit zei Saakasjvili dan ook er niet aan te twijfelen dat de Georgische toetreding 'zonder vertraging' zal verlopen.
Volgens de Georgische regering is het NAVO-lidmaatschap een logisch vervolg op de Georgische stappen in de richting van de 'westerse democratische normen en waarden' in een onafhankelijk land na honderden jaren van Russische en Sovjetoverheersing. Het is duidelijk dat Georgië, ruimhartig gesteund door de Verenigde Staten, met deze stappen de spanningen met Moskou opvoert. De dreiging wordt steeds groter, en dat wordt in Moskou zeker zo gevoeld, dat Georgië uiteindelijk de afvallige regio's Abchazië en Zuid-Ossetië langs militaire weg weer onder de vlag van Tbilisi zal brengen. Rusland heeft de separatistische bewegingen in beide regio's actief ondersteund en gebruikte de marionettenregeringen in Sukhumi en Tskinvali om haar invloed op de Kaukasus te bestendigen. Ook voor Moskou is de Kaukasus een belangrijke geopolitieke regio waar zich de vitale transportwegen voor energie (olie en gas uit Centraal-Azië en olie uit de Kaspische regio) bevinden. Maar meerdere spelers hebben interesse en breiden hun belangen uit in de regio. Een nieuw 'Great Game' speelt zich hier af en dat zal nog lang voor spanning zorgen.

Nieuwe brandstof

Het referendum van zondag 12 november in Zuid-Ossetië heeft geen directe gevolgen, want het referendum wordt internationaal niet erkend. Dat geldt ook voor de alternatieve verkiezingen die tegelijkertijd zijn gehouden in het door Georgië gecontroleerde deel van het gebied. Noch de uitkomst van de verkiezingen, noch die van het referendum heeft verrassingen opgeleverd. Net als veertien jaar geleden, in een referendum dat ook al door niemand is erkend, hebben de Osseten laten weten niet met de Georgiërs in één land te willen samenwonen. In plaats daarvan willen ze onafhankelijkheid, die moet worden gevolgd door hereniging met de in Rusland gelegen republiek Noord-Ossetië. De facto lijkt Zuid-Ossetië al meer op een Russische dan op een Georgische provincie. In de hoofdstad Tskinvali staat een groot portret van de Russische president Poetin, met daaronder de tekst: 'Poetin is onze president'. Wie iets wil kopen in Zuid-Ossetië doet dat met Russische roebels. De overgrote meerderheid van de Zuid-Osseten bezit een Russisch paspoort, en velen krijgen hun pensioen uit Rusland.
Het referendum is niet een direct gevolg van de recente spanningen tussen Moskou en Tbilisi, deze volksraadpleging was al maanden eerder gepland. Maar dat het nieuwe brandstof voor het conflict heeft gegeven is overduidelijk.