Nieuwe gevechten in oosten van Oekraïne

en voortgaande dreiging door de NAVO

Nadat Oekraïne in de westerse media alweer een tijd in het vergeethoekje leek te zijn geplaatst staat het land sinds kort weer volop in de belangstelling. Die hernieuwde interesse van de media in het land begon aarzelend, maar de hernieuwde gevechten in het oosten van Oekraïne tussen het Oekraïense leger en aanverwante milities met pro-Russische separatistische krachten, waarbij tientallen doden en gewonden vielen in de Volksrepubliek Donetsk, zetten het land weer 'op de kaart' van de verschillende redacties.

De gevechten, waarbij zware artillerie en meerdere Grad raketwerpers werden ingezet, waren vooral noodlottig voor de burgerbevolking in de gebieden waar de oorlog voortgaat. Met name de stad Avdiivka, een industrieel centrum met 20.000 inwoners gelegen op de demarcatielijn tussen de gebieden die onder controle staan van Kiev en door separatisten gecontroleerd gebied, had zwaar te lijden: er is gebrek aan drinkwater, geen elektriciteit en ook de stadsverwarming functioneerde niet meer bij temperaturen onder het vriespunt.

Zoals in elke oorlog is de burgerbevolking het slachtoffer. Nieuwe stromen vluchtelingen in het oosten van Oekraïne zijn het gevolg van de hernieuwde gevechten...

Een bont gezelschap, dat zelf de nodige schuld draagt voor de voortdurende gevechten in Oekraïne, namelijk de Europese Unie, de NAVO, het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken en de Verenigde Naties riep op tot een verlenging van het staakt-het-vuren in het kader van de Minsk akkoorden van februari 2015. Maar Washington en zijn Europese bondgenoten hebben herhaaldelijk vermeende schendingen van de akkoorden door de pro-Russische separatisten zonder enig bewijs te leveren, gebruikt als voorwendsel voor het behoud van sancties tegen Moskou. Schendingen door de Oekraïense regeringstroepen bleven zonder gevolgen.

Sinds de gevechten in het oosten van Oekraïne begonnen zijn bijna 10.000 mensen gedood. Aanleiding voor de gevechten was dat in de regio Donbass de onafhankelijkheid van de Oekraïense regering werd gezocht naar aanleiding van de door de VS en EU gesteunde staatsgreep in 2014 die een extreemrechtse en fel anti-Russische regering in Kiev aan de macht bracht. Washington en zijn bondgenoten beschuldigden daarop Rusland van het aanzetten tot en militaire ondersteuning van de opstand in het oosten. De situatie in het oosten van Oekraïne en het referendum op de Krim en aansluiting van het schiereiland bij Rusland in de nasleep van de coup werden aangevoerd als de rechtvaardiging voor sancties van de VS en de EU.

Aanleiding

Kiev en de separatisten in Donetsk geven elkaar de schuld voor de meest recente uitbarsting van geweld. 'De huidige geweldsescalatie in de Donbass is een duidelijke indicatie van de voortdurende minachting van Rusland van zijn verplichtingen krachtens de Minsk overeenkomsten,' verklaarde het Oekraïense ministerie van buitenlandse zaken. Maar vanuit Moskou werd gewezen op een eerdere verklaring waarin het Oekraïense ministerie van Defensie vol trots meldde dat 'de Oekraïense krijgsmacht meter voor meter oprukt' in het gebied rond Avdiivka als bewijs dat Kiev het offensief was begonnen. Dmitri Peskov, woordvoerder van het Kremlin, voegde eraan toe dat de gevechten het resultaat waren van 'een bewuste provocatie door de regering van president Petro Porosjenko' om de publieke aandacht af te leiden van de immer voortdurende langdurige economische en politieke crisis in Oekraïne.

Maar de Duitse krant Süddeutsche Zeitung kwam met een heel andere suggestie. In een artikel werd beweerd dat het echte motief voor deze provocatie voortkwam uit pogingen van de regering in Kiev om eventuele toenadering tussen Washington en Moskou door de nieuwe Amerikaanse regering van de Republikeinse president Donald Trump te verstoren en een eventuele versoepeling van de sancties tegen Rusland te voorkomen. 'De gevechten braken onmiddellijk na het eerste telefoongesprek van Trump met Poetin uit,' schrijft Eva Steinlein op 31 januari in de krant.

'Het Oekraïense leger is momenteel bezig om de situatie in de frontlinie in haar voordeel te verschuiven. Ze aanvaarden dat de spanningen toenemen ... Achter deze positie zou volgens sommige leden van de Duitse overheid een poging zitten om de situatie te verergeren voor het geval president Trump plannen zou hebben om de sancties te verlichten,' zo schrijft de krant, want 'volgens de interpretatie van Berlijn is Porosjenko bereid om iets te doen om de intrekking van de sancties te voorkomen.'

Ook uit de VS komen dergelijke geluiden en interpretaties. De particuliere Amerikaanse inlichtingendienst Stratfor, die nauwe banden met het Pentagon en de CIA onderhoudt, stelde ook een dergelijk motief in haar analyse van de hernieuwde gevechten. In een artikel op hun website https://www.stratfor.com/analysis/ukraine-fears-us-pivot-russia wordt ingegaan op de relatie tussen de VS en Oekraïne met als stelling dat de VS een belangrijke bondgenoot was sinds de Euromaidan opstand van 2014. Maar, beweert Stratfor: 'Hoewel de Oekraïense functionarissen Rusland beschuldigden van het orkestreren van de opleving van de strijd om haar onderhandelingspositie met het Westen te versterken, zou Kiev zelf het geweld hebben aangezet om de aandacht te vestigen op het conflict en om internationale steun te krijgen voor verdere sancties tegen Moskou.'

Als onderdeel van de poging van zijn regering om steun te zoeken voor handhaving, en liefst nog uitbreiding, van de sancties en om elke mogelijkheid van een wijziging door de regering van Trump in de richting van een minder confronterende houding tegenover Rusland te compenseren, ging Porosjenko op 30 januari naar Berlijn voor een ontmoeting met de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Tijdens zijn bezoek herhaalde Merkel de steun van haar regering voor het behouden van de sancties.

Tegenstellingen in de VS

De reactie van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken op de hernieuwde gevechten in het oosten van Oekraïne was op z'n minst opmerkelijk door alleen te verklaren dat Washington 'diep bezorgd' was en waarin werd opgeroepen tot een staakt-het-vuren, zonder dat de schuld bij Rusland werd gelegd, wat in het recente verleden nog tot de politieke praktijk behoorde.

De Russische regeringskrant Rossiiskaya Gazeta vestigde nadrukkelijk de aandacht op deze verklaring als een indicatie van een verschuiving in het Amerikaanse beleid: "Washington legt niet de schuld bij de niet-erkende republieken (in het oosten van Oekraïne) voor het breken van de wapenstilstand, meldt geen ondersteuning voor Kiev en zegt geen enkel woord over de rol van Rusland ... Verschillende varianten van deze elementen waren, in de regel, een belangrijk onderdeel van alle verklaringen over Oekraïne tijdens het bewind van Barack Obama." (Rossiiskaya Gazeta, 1 februari 2017).

Maar tegelijkertijd zien we in de VS een steeds opener splitsing tussen de regering van Donald Trump en een aantal hoge ambtenaren van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Zo kwam de Amerikaanse zaakgelastigde Kate Byrnes tijdens een bijeenkomst van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) op 31 januari in Wenen met de verklaring dat 'Rusland en de separatisten begonnen de gewelddadigheden in Avdiivka' en 'Wij doen een beroep op Rusland om het geweld te stoppen, de wapenstilstand te eerbiedigen, zware wapens terug te trekken en pogingen om nieuw gebied te veroveren buiten de demarcatielijn te stoppen.'

De dag voor zijn eerste telefoongesprek met de Russische president Vladimir Poetin had Trump nog gezegd dat het wat de sancties betreft nog heel vroeg is om erover te praten. Tijdens het gesprek zelf bleven de sancties naar verluidt onbesproken en was er geen inhoudelijke discussie over Oekraïne.

Militaire opbouw

De Oekraïense president Porosjenko liet in een verklaring op 2 februari weten een referendum te organiseren over het NAVO-lidmaatschap. Hij gaf aan 'alles te doen' om lid te kunnen worden van de NAVO. Porosjenko stelde ook dat het niet lang meer zal duren voordat Oekraïne aan de criteria voldoet om lid te kunnen worden van de Europese Unie. Volgens de president is het begrotingstekort gekrompen en wordt corruptie harder bestreden. "Europa moet zich realiseren dat het veiliger, betrouwbaarder en vrolijker is als Oekraïne toetreedt", aldus de president. Ondertussen gaan zowel de VS als Duitsland door met de opbouw van een militaire macht in de buurt van de westelijke grenzen van de Russische Federatie. Op 30 januari kwamen de Amerikaanse troepen en tanks voor oefeningen aan in Polen, ter gelegenheid waarvan hun commandant erkende dat deze waren bedoeld om Rusland bedreigen. “De inzet is nodig gemaakt door de Russische invasie van Oekraïne en de illegale annexatie van de Krim," verklaarde luitenant-generaal Ben Hodges, de commandant van de Amerikaanse grondtroepen in Europa, tegenover de Washington Post. "De laatste Amerikaanse tank verliet Europa drie jaar geleden, omdat we allemaal hoopten dat Rusland onze partner zou worden. En dus moesten we dit alles weer terugbrengen." Op 31 januari kwamen de eerste Duitse tanks en troepen aan in Litouwen, het eerste optreden van het Duitse leger in de voormalige Baltische Sovjetrepubliek sinds de bezetting door de nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Duitse inzet bestaat uit 450 soldaten en ongeveer 200 voertuigen, waaronder 30 tanks. In totaal zal de NAVO vier bataljons, ongeveer 3.000 tot 4.000 manschappen, binnen een redelijke afstand van Rusland in het noordoosten van Europa stationeren als onderdeel van een permanente vestiging op basis van roulatie door de NAVO-leden die elk manschappen en materieel gaan leveren, waaronder ook Nederland. Vier Nederlandse F-16-gevechtsvliegtuigen bewaken vanaf begin 2017 drie maanden het luchtruim boven de Baltische staten. En de eerste militaire eenheden van de landmacht komen in maart aan in Litouwen. Het gaat om tweehonderd militairen die elke drie maanden rouleren. Aan de zogenoemde battlegroup, gestationeerd in Litouwen onder Duits commando, doen ook militairen uit België, Frankrijk, Noorwegen, Kroatië en Luxemburg mee.

Los van de vraag welke waarde gehecht moet worden aan de verklaringen van Donald Trump over verbetering van de betrekkingen met Moskou betekenen de hernieuwde gevechten in Oekraïne in combinatie met de agressieve militaire inzet van de NAVO aan de grenzen van Rusland een forse verhoging van de dreiging van een gewapende confrontatie tussen de twee grootste kernmachten van de wereld.

Bas van der Plas/INSUDOK

4 februari 2017

Achtergronden van het conflict in Oekraïne en nog veel meer in het in maart 2017 te verschijnen boek:

Labyrint van 25 jaar Oekraïense 'onafhankelijkheid'

978-94-92161-40-6

Zie: boekpresentatie