De propaganda van Poetin

Een repliek op Roel van Duijn

In het dagblad Trouw van vrijdag 21 maart 2014 wordt op de opiniepagina een stuk van Roel van Duijn geplaatst met als titel 'Poetin dankt zijn zege aan zijn propaganda'. Wat volgt is een propagandistische tekst vol desinformatie in de beste tradities van de Koude Oorlog en rechtse denktanks uit met name Washington. In eerste instantie dacht ik het stuk maar te moeten negeren. De politieke standpunten van Van Duijn die als 'anarchist' en 'Bakoenin-adept' een overstap maakte naar burgerlijke organisaties als de PPR, De Groenen en GroenLinks zijn voor mij oninteressant geworden, maar in dit stuk in de burgerlijke media maakt hij zich schuldig aan zoveel desinformatie en koude oorlogspropaganda dat ik wel moest reageren.

Laat ik vooraf stellen geen aanhanger van Poetin te zijn, zoals mag blijken uit een aantal van mijn geschriften, te vinden op:

http://www.czarina.nl/petersburg/insudok/ned/RUSSISCHE FEDERATIE.html

Het volgende is de letterlijke tekst (in zwart) van Van Duijn zoals die in Trouw verscheen, met daaronder mijn opmerkingen (in blauw).

Russen hebben geen idee wat nazisme of fascisme is. Poetin maakt daar handig misbruik van, stelt Roel van Duijn.

Poetin verliest door te winnen', kopte Trouw, daags na het referendum op de Krim. Maar klopt het wel, dat Ruslands internationale isolement een zwaardere nederlaag is dan de triomf van de gebiedsuitbreiding?
Poetins zege op de Krim toont vooral hoe machtig zijn propaganda is. Dankzij het effect daarvan heeft hij het gebruik van het leger voornamelijk tot intimidatie kunnen beperken. De schone eenvoud van die propaganda is de eindeloos herhaalde bewering dat de vijand in Kiev 'fascist' is. Waarom geloven zoveel Russen dat? Waarom antwoordt een geïnterviewde Russin op de Krim: "Wij willen geen fascisme hier?"

Terecht dat geïnterviewde Russen op de Krim antwoorden dat zij geen fascisme willen. Met name de nationalistische delen van de Oekraïense bevolking hebben een lange traditie als aanhangers van het fascisme. Na het onafhankelijk worden van Oekraïne in 1991 was er de opkomst van een reeks fascistische en extreemrechtse organisaties in met name het westen van het land. Een aantal van deze organisaties heeft zich tot vandaag kunnen consolideren en stond uiteindelijk aan de wieg van de staatsgreep die zich in Kiev voltrok.

Zie hiervoor verder: http://www.czarina.nl/petersburg/insudok/ned/oekraine/Extreemrechts.html


Deze wellicht karikaturale propaganda haakt in op een door die propagandisten in Rusland geschapen stemming, die lijkt op een collectieve Tweede Wereldoorlogs-psychose.

Van karikaturale propaganda is geen enkele sprake, het gaat hier wel degelijk om een gevaarlijke politieke tendens in het Oekraïne van na de staatsgreep. Zie de link hierboven.

In Rusland krijgt een tv-kijker elke dag, gedurende elk uur, een oorlogsfilm voorgeschoteld. Een vloed van oude en nieuwe oorlogsfilms.

Dit is natuurlijk klinkklare onzin en valse stemmingmakerij. Ik kan het zelfs niet onder de noemer 'literaire vrijheid' brengen, daarvoor is het 'argument' van een te kinderachtig karakter. Elke dag elk uur een oorlogsfilm? Wat een onzinnige bewering, die nergens ook maar enigszins kan worden waargemaakt.

Als oorlogskind zat ik de eerste jaren van mijn bezoeken aan mijn schoonfamilie in Rusland daar geboeid naar te kijken. Tot mij een patroon begon op te vallen. Zo winnen de Russen altijd en de vraag hoe het kon dat de Duitse legers zo diep in Rusland zijn doorgedrongen, komt niet op. Ook begint de film minstens twee jaar na het uitbreken van de oorlog, op z'n vroegst in de zomer van 1941. Daarbij blijft het niet-aanvalspakt dat Hitler in 1939 met Stalin sloot (waardoor Rusland medeplichtig werd aan het uitbreken van de oorlog) onvermeld.

Ook dit is valse stemmingmakerij. De Russen winnen altijd (inderdaad: Russen vieren de Dag van de Overwinning op 9 mei, Nederlanders moeten het doen met de Dag van de Bevrijding op 5 mei, een subtiel verschil!). Er zijn voorts genoeg Russische speelfilms over de oorlogsjaren die al voor het begin van de oorlog beginnen (22 juni 1941 voor Rusland, twee jaar na het uitbreken van de oorlog zou – als we Van Duijn's schrijven volgen- de zomer van 1943 zijn. Voor Nederland begint de oorlog op 10 mei 1940 en ook niet op 1 september 1939). Ik noem onder meer Летят журавли (kreeg een Gouden Palm op het filmfestival van Cannes), Cудьба Человека, Белорусский вокзал, Ива́ново де́тство (Tarkovsky 1962) en de meest aangrijpende antifascistische oorlogsfilm ooit gemaakt: Иди и смотри uit 1985. En zo kan ik nog wel een hele reeks noemen. De misdaden van Stalin, waaronder het Molotov-Ribbentrop-pakt, worden uitgebreid behandeld in de populaire Russische historische televisiedocumentaires van onder andere Nikita Michalkov en Nikolaj Svanidze. Verder verschenen er eerst onder Chroestsjov (periode van de dooi), later onder Gorbatsjov (glasnost en perestrojka) veel boeken over de periode Stalin, waarin het uitmoorden van de legertop van het Rode Leger en het beruchte pakt met Hitler uitgebreid aan bod komen. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie kwam er zelfs een lawine van dit soort boeken op de markt. Ik noem: Годы репрессий (2007), Великая Отечественная без грифа секретности (2009), План Барбаросса (2007) en ook deze opsomming kan nog flink worden aangevuld. Mijn stelling luidt dan ook dat in de jaren na de Tweede Wereldoorlog en met name na 1953 (de dood van Stalin) er voor de Russische bevolking genoeg mogelijkheden waren om op de hoogte te zijn van het Stalin-Hitlerpakt en het waarom van de successen van de Duitse legergroepen Nord, Mitten en Ost in de eerste maanden van de oorlog.

Onvermeld in al die Russische oorlogsfilms blijft ook de Holocaust. Dat zou de aandacht maar afleiden van het unieke lijden van het Russische volk. Nooit wordt duidelijk gemaakt wat 'nationaal-socialisme' of 'fascisme' is. De gedachte dat er in het Rusland van nu iets zou kunnen heersen wat op fascisme lijkt, komt niet op.

Met 27 miljoen doden in de Tweede Wereldoorlog is dit voor de Sovjetbevolking uiteraard een groot trauma, vrijwel iedere familie heeft wel een lid verloren. Ongepast en schandelijk respectloos dat Van Duijn hier zo gemakkelijk aan voorbij gaat en het af doet met 'het unieke lijden' in een cynische conclusie. Voor de berichtgeving in het postsovjet- Rusland over de holocaust geldt hetzelfde als ik reeds schreef over films, documentaires en boeken over de oorlog. Ook over de holocaust zijn er goede Russische documentaires die regelmatig (nee Van Duijn: niet iedere dag en ieder uur, maar toch!) op de Russische televisiekanalen vertoond worden en is er ook een stroom van boeken.

Het gevolg is dat Rusland ritueel de triomf viert, zonder zijn eigen aandeel in de Tweede Wereldoorlog te verwerken. Resultaat is vooral een koortsige angst voor terugkeer van het 'fascisme', dat men zich voorstelt als een vanuit het westen aanrollende tank met hakenkruis.

Dit is een karikatuur van de werkelijkheid zoals die zich nu in Oekraine voordoet en waartoe terecht gewaarschuwd wordt en in dit verband bedoeld als stemmingmakerij.

Wat zien we nu op de Krim? Grote borden langs de weg waarop staat: 'Stop fascisme'. Daaronder een drietal stopborden met daarin de namen 'UPA', 'rechtse Sektor' en in het midden een hakenkruis. 'Allen naar het referendum!'. Alsof de gevreesde bewegingen onder de hakenkruisvlag naar de Krim opmarcheren. De werkelijkheid is anders.

De werkelijkheid is anders? Helaas is Van Duijn niet op de hoogte van de geschiedenis van Oekraïne in de 20e eeuw (en men kan zich afvragen in hoeverre hij door de koude oorlogsrethoriek besmet is met zijn kennis van de Russische geschiedenis van de 20e eeuw). Ik kan hem in dit verband verwijzen naar het uitstekende boek van John Armstrong: Ukrainian Nationalism (2008), dat ook in Russische vertaling verscheen. En ik verwijs nogmaals naar mijn bovengenoemde artikel over extreemrechts in Oekraïne.

Dat de Oekraïense revolutie véél meer is dan het ultrarechtse bestanddeel, dat zal de makers van deze borden een zorg zijn. Hen gaat het om het schrikeffect waarmee zij de Russen in Poetins armen drijven. Omdat elke psychose om een herbeleving van het oorspronkelijke trauma vraagt, wanen veel Russen in Oekraïne zich nu in film over de Tweede Wereldoorlog.

De Oekraïense revolutie (ik zelf spreek eerder over een staatsgreep) is meer dan het ultrarechtse bestanddeel. Maar Van Duijn gaat dan voorbij aan de cruciale bijdragen aan deze staatsgreep die zowel door de VS als de EU zijn geleverd. Waar hij anderen beschuldigd van het verzwijgen van de holocaust en het Stalin-Hitlerpakt verzwijgt hij zelf belangrijke ingrediënten van de staatsgreep in Kiev. Ik verwijs hem naar mijn eigen analyses van deze gebeurtenissen:

http://www.czarina.nl/petersburg/insudok/ned/oekraine/De%20machtsstrijd%20in%20Oekraine.html

http://www.czarina.nl/petersburg/insudok/ned/oekraine/Janoekovitsj%20verdreven.html"

http://www.czarina.nl/petersburg/insudok/ned/oekraine/geopolitiek.html

Bezinning
Ook nu blijft bezinning op de inhoud van 'fascisme' uit. Eén Leider? Terwijl het in Oekraïne onduidelijk is wie dat zou kunnen zijn, is dat in Rusland maar al te duidelijk.

Bezinning op de inhoud van fascisme? Het is mij niet duidelijk wat Van Duijn hiermee bedoelt. Hij komt dan met het begrip Eén Leider... Poetin zou dan de inhoud van het fascisme belichamen? Geldt datzelfde dan voor ieder land, iedere organisatie, iedere partij of iedere voetbalclub waar één leider is?

Eén Volk? In Oekraïne zijn dat er minstens twee: Oekraïners en Russen. Terwijl het in Rusland meer en meer om het éne, uitverkoren Russische volk draait.

Extreemrechts in Oekraïne heeft ook 'Eigen volk eerst' als slogan. En de ruim 100 volkeren van Rusland hebben hun eigen taal die ze mogen spreken, er verschijnt literatuur, kranten en tijdschriften in hun taal. Er zijn televisiestations in hun eigen taal, terwijl in Oekraïne op de Russische taal uitgebreide restricties bestonden en bestaan.

Eén Rijk? Terwijl Oekraïne in tweeën valt, is Rusland in de greep van 'Verenigd Rusland' en de Krim in die van 'Russische Eenheid'. In werkelijkheid is Moskou het fascisme dichter genaderd dan Kiev.

Voorbij gegaan wordt aan de afscheidingsbewegingen binnen de Russische Federatie, met uiteraard Tsjetsjenië als meest sprekende voorbeeld. Van Duijn maakt hier ook weer een onjuiste en ongefundeerde conclusie dat Moskou het fascisme dichter genaderd zou zijn dan Kiev. Het fascisme vindt plaats in een totalitaire staat. Dat is een samenleving waarin de staat bijna volledige controle heeft op het dagelijks leven van mensen, zowel in politiek, cultureel, filosofisch, godsdienstig als in sociaal of economisch opzicht. Veel van deze definities zijn op Rusland niet van toepassing. Ik zou Rusland willen kwalificeren als een oligarchie, waar een beperkte groep aan de macht is en een kleptocratie, waar de rijkdommen worden verworven door de staatskas te plunderen, maar de stelling dat Moskou het fascisme dichter is genaderd dan Kiev is niet te onderbouwen en zeker niet te staven.

De Russische propaganda om de vijand als 'fascist' af te schilderen heeft gisteren in de oorlog tegen Georgië gewonnen, wint vandaag op de Krim en zal morgen in Oost-Oekraïne toeslaan. Ook daar zijn 6 miljoen Russen die naar de Russische tv-propaganda kijken.

Over tv-propaganda en propaganda in de media in het algemeen kunnen we kort zijn: ieder internationaal conflict, of het nu een oorlog is of een (tijdelijke) verslechtering van relaties tussen landen brengt propaganda en desinformatie met zich mee. Daar maakt niet allen Rusland zich schuldig aan, maar wanneer ik de westerse media raadpleeg over wat er nu in Rusland en Oekraïne gebeurt en gisteren in Georgië gebeurde dan kan ik niet anders concluderen dat ook hier sprake is van desinformatie, hitserij en propaganda. Het stuk van Van Duijn is daartoe bijna exemplarisch, ik noem zelf een tweetal andere voorbeelden:

http://www.czarina.nl/petersburg/insudok/ned/oekraine/privatbank.html

http://www.konfrontatie.nl/blog/content/de-schoenen-van-trotzki

Het wellicht verschrikkelijkste effect van deze propaganda is dat zij ook in Oekraïne zélf invloed uitoefent. Daar is die invloed dat degenen die door de Russen worden afgeschilderd als de motor achter 'EuroMaidan', fascisten en neonazi's, er populairder door worden. Omdat de gehate Russen hen als hun grootste vijanden afschilderen.

Ach, deze fraaie doch nietszeggende zinnen laat ik maar voor Van Duijn's conto.

Poetins oorlogspropaganda wint op alle fronten, is zijn coclusie.

Mijn conclusie is dat Van Duijn, die zich ooit aanhanger van een Bakoenin waande, is opgeschoven naar de rechtervleugel van het internationale spectrum, een vleugel die vanuit Washington lange tijd werd gedomineerd door Zbigniew Brzezinski met zijn rechtse denktank CSIS. De standpunten die Van Duijn nu verkondigt in de burgerlijke pers hebben niets meer te maken met zijn (vermeende) anarchistische achtergronden, maar veeleer met een ideologie die angstige herinneringen oproept aan de periode van de Koude Oorlog. Gelukkig zijn er in zowel Oekraine als Rusland nog aanhangers van Bakoenin en Nestor Makhno die hun analyses baseren op ideologische standpunten. Zie bijvoorbeeld:

http://nihilist.li/2013/12/26/ukrainian-euromaidan-solution-putin-fascist-political-coup/

http://avtonomia.net/2014/02/27/fifty-shades-brown/

http://revolution-news.com/ukrainian-anarchist-dispels-myths-surrounding-euromaidan-protests-warns-of-fascist-influence/

http://mosreg.anarhist.org/index.php/852

http://anarhia.org/forum/viewtopic.php?f=40&t=28935

Voor Van Duijn is dat een gepasseerd station en hij schaart zich liever in de rangen van die politici uit Washington, Brussel en Berlijn die over de ruggen van de Russische en Oekraïense bevolking voor hun achterbannen hun kapitalistische en imperialistische belangen veilig willen stellen. 'Opinie' stukken in de burgerlijke pers zijn daar een uitwas van.

Bas van der Plas/INSUDOK

22 maart 2014

Hoe meeslepend de propaganda van Poetin zelfs voor een Trotskist is

Antwoord aan Bas van der Plas

Mijn analyse van de propaganda van Poetin in Trouw (21 maart 2014) heeft de toorn van Bas van der Plas  gewekt. Volgens hem heb ik het nu tot Koude Oorlogshitser gebracht. Ik ontzie me niet de ‘burgerlijke pers‘  te gebruiken om de belangen van Washington en Berlijn te behartigen.

 Hij vindt dat de  Russen die op de Krim bang zijn voor het fascisme in Kiev volledig gelijk hebben. Ja, antwoord ik, ongeveer zoals de Sudeten-Duitsers in 1938 met recht waarschuwden tegen het onderdrukkende karakter van de regering in Praag. Inderdaad hadden zij reden te klagen over het feit dat zij vaak buiten de verdeling van goede banen werden gehouden en dat hun taal als minder dan het Tsjechisch werd beschouwd. Maar hadden zij ook gelijk met hun enthousiasme voor Hitler? In mijn ogen even weinig als nu de Russen op de Krim gelijk hebben met hun enthousiasme voor Poetin. Hun waarschuwingsborden tegen het fascisme zouden ze beter richting Moskou kunnen omkeren.Daar gaat het niet om 20.000 leden van een fascistische partij, maar om een veelvoud daarvan.

 Natuurlijk is het waar dat er in het westen van Oekraine zeer nationalistische en fascistische stromingen bestaan. Toch zie ik niet dat Oekraine als geheel zich,s inds de omwenteling van een maand geleden fascistisch gedraagt. Een fascistisch bewind zou de Russische agressie op de Krim zeker met militair geweld beantwoord hebben. Het tegenovergestelde is gebeurd. Vrijwel al het geweld en intimidatie op de Krim  is van Russische zijde gekomen. In Kiev hebben de demonstranten zelfs het gigantische paleis van de dictator Janoekovic niet geplunderd. Nogal beschaafd, na  zoveel door de man  gepleegde moorden en  diefstal uit de staatskas.

 Hoever de invloed van fascistische partijen in Oekraine reikt zullen we pas goed kunnen beoordelen na de verkiezingen van 25 mei. Ondertussen verbaas ik mij er over dat een links mens als Bas een geslaagde volksopstand tegen een corrupte dictator zelfs niet kritisch ondersteunt, maar als een “fascistische staatsgreep” afschildert.

Dat laatste is geheel in lijn met de propaganda van de Grote Baas in Moskou. Dat díe dergelijke bejegeningen voor volksopstanden gebruikt is minder verbazingwekkend.  Zijn door hem vereerde voorgangers in het Kremlin hebben altijd dergelijke termen in de mond genomen als  het volk hun overheersing niet meer pikte. Bij het neerslaan van de arbeidersopstand van 1953 in de DDR, bij de  overweldiging van de Hongaarste opstand in 1956, bij de militaire invasie in Tsjechoslowakije in 1968, in Polen in de tijd van “Solidarnosc“ -  om maar iets te noemen. En inderdaad, bij alle gelegenheden roeren zich ook fascisten. Maar is dit voldoende reden om  die bewegingen in hun geheel als “fascistisch‘ af te serveren en voor alle zekerheid een Russisch  schrikbewind op te leggen? Dacht het niet.

   Bas  ontkent dat  de Russische televisiekijker elke dag, elk uur een oorlogsfilm  kan aanschouwen.  Maar dit is toch mijn persoonlijke ervaring. In de afgelopen 8 jaar heb ik Rusland heel regelmatig bezocht en zappend in de huiskamer heb ik steeds op een van de kanalen een oorlogsfilm gevonden. Bas ontkent dat die altijd tenminste 2 jaar na het uitbreken van de oorlog beginnen. Volgens hem bedoel ik met twee jaar na het uitbreken van de oorlog juli 1943, maar zelf bedoel ik wel degelijk 22 juni 1941, de dag van de Duitse inval in de Sowjet-Unie. Dit is de dag die in Rusland als het officiële begin van de oorlog wordt beschouwd. Dat al die films  op z’n vroegst op die datum beginnen is onderdeel van de propaganda, Bas!

Op 17 september 1939, twee jaar eerder,  viel de Sojet-Unie Polen vanuit het oosten binnen. In het kader van het Hitler-Stalinpakt. Was dit geen oorlog? Was de inval in Finland, de Baltische landen en  Besarabië (Moldavié) die de Sowjet-Unie kort daarna pleegde, geen onderdeel van de wereldoorlog? De Russische bezetting van deze landen is gepaard gegaan met een terreur en moordpartijen op burgers die in veel opzichten niet onder deed voor die van de Duitsers. Lees daarover maar de  uitstekende  studie  “Bloodlands‘, van Timothy Snyder. Dat in Rusland niet te koop is. Want in dat boek staat ook een heldere ontmaskering over de mythe van de 22 miljoen   - volgens Bas zelfs 28!-  miljoen Sovjet-slachtoffers. Waarbij voor het gemak ook de vele miljoenen soldaten en burgers uit  door de Sovjet-Unie bezette landen zijn gerekend. Inclusief talloze slachtoffers van de NKVD.

 Dit alles wordt de gewone televisiekijker in Rusland onthouden. Zeker, er bestaan goede Russische boeken en documentaires over de  medeplichtigheid van Rusland aan het ontstaan van de tweede wereldoorlog.  Maar voor de gewone snuffelaar in een boekhandel en voor de dagelijkse televisiekijker blijven die practisch onbereikbaar. In de jaren negentig was dit anders. Sinds Poetin is geschiedenisvervalsing echter een vast onderdeel van de propaganda die iedere scholier, iedere soldaat en burger  over zich uitgestort krijgt.

Bas stelt dat iedere Rus na 1953 de mogelijkheid had om kennis te nemen van het Hitler-Stalinpakt. Vergeet het maar!  Zelfs nu zijn er nog miljoenen Russen die niet weten dat het dit pakt was  dat Stalin in staat stelde de bovengenoemde landen  te veroveren en Hitler de vrije hand te geven  Pas in de jaren  negentig hebben Estse  onderzoekers  het beruchte, geheime aanhangsel van het Hitler-Stalinpakt gepubliceerd, zodat niet langer ontkend kon worden dat het dit stiekeme obnderonsje  was dat de Russische bezetting van de Baltische landen mogelijk maakte.

17 october 1939 is  Sowjet-Rusland, volgens afspraak met Hitler, aan de tweede wereldoorlog begonnen. Díe dag zou dus in Rusland als het officiële begin van de tweede wereldoorlog  moeten worden uitgeroepen. Maar de heersende groep in Rusland gruwt van deze gedachte, omdat zij de Russische bezetting van   oost-Europa hardnekkig blijft kenschetsen als een vreedzame reddingsoperatie. Rusland was immer een land om trots op te zijn, dat moeten wij goed in onze oren knopen! En daarom mag de gezamenlijke Duits-Russische overwinningsparade van eind september 1939 , in Brest-Litovsk, niet onder de aandacht gebracht worden.

  De arme , halfblinde Bas vindt dit allemaal blijkbaar niet zo  alarmerend als het feit dat er in een langdurig onderdrukt land (waar in 1933 vier tot 7 miljoen mensen moedwillig door Stalin zijn doodgehongerd) een felle anti-Russische stemming heerst. Zijn verliefdheid op het per definitie “anti-fascistische” Rusland brengt hem zelfs van zijn geloof af dat een onderdrukt volk het recht heeft om tegen  een criminele dictator in opstand te komen.

Kom op man, eindelijk slaagt er eens een revolutie, tegen knuppels en politiekogels in. En waar sta jij nu? Bij de hulptroepen van de gevluchte dictator?

Smrt fasismu, svoboda narodu,

Roel van Duijn

Polemiek met Roel van Duijn

Over ultra-liberalen, neonazi's en ander uitschot

En zo zit je, voordat je er zelf erg in hebt, in een discussie hoeveel oorlogsfilm de Rus te zien krijgt, wanneer voor de Russen de oorlog begon en hoeveel doden dat kostte. Hoewel de aanleiding tot deze discussie een heel andere is en ook zou moeten zijn begin ik dan toch maar met het geven van enkele antwoorden op bovengenoemde vragen om vervolgens op het hoofdonderwerp te komen.

In mijn woning in Narva ben ik aangesloten op het kabelnet van STV. Dat betekent dat ik de beschikking heb over 44 Russische televisiekanalen, 1 kanaal uit Wit-Rusland, 2 uit Oekraïne en dan nog zo'n 70 andere kanalen. Maar het gaat nu over de Russische. Om te zien hoe vaak er een oorlogsfilm wordt uitgezonden ben ik een aantal keren langs alle 44 kanalen gezapt en dat leverde het volgende resultaat op:

Donderdag 27 maart, 15.00 uur: niets en 21.00 ook niets.

Vrijdag 28 maart, 13.00 uur niets en 22.00 ook niets.

Zaterdag 29 maart 20.00 uur: ik val in de film Моя фамилия Шилов, Russische film uit 2013 die al wat eerder is begonnen. Er wordt in geschoten, maar het is een krimi. En om 1 uur in de nacht zie ik dan op het Eerste Kanaal de film Следопыт, wat de film Pathfinder uit 2007 blijkt te zijn over een oorlog tussen Vikingen en Indianen zes eeuwen voordat Columbus Amerika ontdekte.

Helaas, meer oorlogsfilms heb ik op de 44 mij ter beschikking staande kanalen op de genoemde tijdstippen van zappen niet kunnen waarnemen. Meer kans is er in de week voorafgaande aan 9 mei wanneer Rusland de Dag van de Overwinning viert en er traditioneel in die periode meerdere oorlogsfilms en documentaires worden uitgezonden.

Dan het begin van de oorlog. Ik ga uit van de datum die in de beleving van de Russische bevolking het begin markeert. En dat is 22 juni 1941, de dag van Operatie Barbarossa, toen de troepen van Nazi-Duitsland en bondgenoten in de vroege ochtend de Sovjet-Unie binnenvielen. Natuurlijk kan je zeggen dat de oorlog begon op 1 september 1939 (inval in Polen), op de datum dat de Sovjet-Unie het oosten van Polen innam of toen de 'Winteroorlog' met Finland begon, of voor mijn part bij het aan de macht komen van de Oostenrijkse huisschilder, maar voor de Russische bevolking is het toch echt 22 juni 1941, net zoals voor de Nederlandse bevolking de oorlog op 10 mei 1940 begon.

Het aantal slachtoffers: dat getal van die 27 (geen 28 Roel!) miljoen doden die ik noemde is in mijn geheugen blijven hangen vanaf de middelbare school (Ir. Lely lyceum, Amsterdam) toen de leraar geschiedenis dat getal noemde als aantal doden in de Sovjet-Unie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ik weet nog dat dit getal een diepe indruk op mij maakte, maar er tegelijk geen voorstelling van had wat dit betekende. Nederland had toen iets van 12 miljoen inwoners, dus ruim tweemaal zoveel doden?

Het getal van 27 miljoen komt in allerlei bronnen terug met even zovele afwijkende getallen. In februari 1946 verklaarde Stalin dat het aantal oorlogsslachtoffers in de Sovjet-Unie 7 miljoen mensen bedroeg. In de jaren 60 sprak Nikita Chroesjtsjov over 'meer dan 20 miljoen slachtoffers'. Bijna 30 jaar later, in oktober 1990 schreef generaal I. Gerasimov een artikel in het Oekraïens Historisch Tijdschrift waarin hij een getal van 16,2 miljoen gesneuvelde soldaten en 1,2 miljoen gesneuvelde officieren van het Rode Leger noemde. Een onder auspiciën van het Sovjetministerie van Defensie benoemde commissie deed in 1988-1989 archiefonderzoek naar gegevens van de Generale Staf en kwam tot een getal van 8.668.400 gesneuvelde militairen. Alexander Werth noemt in zijn boek 'Rusland in oorlog' weer 20 miljoen slachtoffers en de Cambridge Encyclopedia of Russia and the Soviet-Union (1984) meldt 'at least 20 million deaths'.

De Russische demograaf Rybakovsky komt op aantallen tussen 21,8 en 28 miljoen slachtoffers, terwijl zijn collega's Andrejev, Darski en Charkova het op 26,6 miljoen houden. B. Urlanis komt in zijn boek 'Wars and population' ook uit op 20 miljoen, terwijl de website 'History on the Net' het weer op 27 miljoen slachtoffers houdt.

Roel komt dan aan met “Bloodlands‘ van Timothy Snyder, waarin volgens hem 'een heldere ontmaskering over de mythe van de 22 miljoen' staat. Ik heb van dit boek zowel de Nederlandse ('Bloedlanden' uitgave 2011) als de Oekraïense ('Кривавi Землi', uitgave 2013, gekocht tijdens mijn recente bezoek aan Krasnodon) editie, maar ik heb geen 'overtuigende ontmaskering' kunnen vinden. Ook de cijfers van Snyder zijn een uit de vele varianten. Van Russische zijde is veel kritiek op dit boek (ik heb begrepen dat er in mei 2014 een Russische editie verschijnt), zie bijvoorbeeld

http://gefter.ru/archive/4981 en http://urokiistorii.ru/media/book/1540

Misschien levert het bovenstaande interessante discussies op binnen de ivoren torens van academische historische kringen, maar wat ik me tegelijkertijd realiseer is dat we een rookgordijn optrekken over de vraag waar het eigenlijk om zou moeten gaan: het karakter van de staatsgreep in Kiev (hoewel Roel het een revolutie blijft noemen) en de nabije toekomst van Oekraïne. En de vraag in hoeverre ik mij heb laten misleiden door de propaganda van Poetin.

Om met de laatste vraag te beginnen: ik heb mij op geen enkele wijze laten leiden door de 'propaganda' van Poetin of van wie dan ook. Ik heb mijn mening gebaseerd op informatie uit een hele reeks bronnen, op basis van eigen waarnemingen, kennis en analyses. In mijn eerste antwoord aan Roel van Duijn heb ik reeds een vijftal verwijzingen gegeven naar analyses van en commentaren op de situatie in Oekraïne uit anarchistische hoek en ook zij hebben zich niet laten 'misleiden' door enige propaganda.

Het BBC-programma Newsnight maakt een reportage over de extremisten in Kiev. Voor de beelden zie: http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=5SBo0akeDMY

Heeft ook de BBC zich laten misleiden door de propaganda van Poetin?

En ook in Duitsland begint men langzamerhand te beseffen wat de staatsgreep in Kiev heeft voortgebracht. Het blad Der Spiegel, toch niet bepaald een verlengstuk van de politiek van Poetin, luidt de alarmklok: http://www.spiegel.de/politik/ausland/ukraine-kiews-regierung-ist-zum-scheitern-verurteilt-a-960461.html

Hetzelfde gebeurt in België waar op de website van Express een overzicht wordt gegeven van de nieuwe regering in Kiev. http://www.express.be/joker/nl/brainflame/de-oekraiense-horrorregering-ultra-liberalen-neo-nazis-en-ander-uitschot/203365.htm

Express profileert zich als Internetmagazine voor kaderleden en managers. Maar ook als het propagandamagazine van Poetin?

De Britse historicus en politiek analist Anatol Lieven (onder andere bekend van zijn boek 'The Baltic revolution, waarin hij de vrijheidsstrijd van de bevolkingen van Litouwen, Letland en Estland tegen het sovjetjuk beschrijft) schreef een essay over Oekraïne en hij wijst op het volgende: “The real danger in Ukraine does not lie in Crimea. One way or another, Crimea is almost certainly now lost to Ukraine, even if no-one but Russia recognises this formally. The danger comes from the possibility of clashes between the Ukrainian nationalist and neo-fascist volunteers who led the overthrow of the previous government in Kiev and opposing Moscow-backed pro-Russian volunteers in the east of the country. If they get out of hand, such clashes could lead to Russian invasion, war and the partition of Ukraine. It is therefore urgently necessary to recreate in Ukraine an agreed and legitimate democratic process that will safeguard minority rights”.

Nee Roel, langzaam dringt ook elders door wat het karakter is van de staatsgreep in Kiev. Inmiddels moet toch overduidelijk zijn dat de staatsgreep in Oekraïne geen opstand was met als belangrijkste doel het herstel van de democratie en sociale rechtvaardigheid. De strijd werd in de slotfase geleid door fascistische groeperingen die daarmee rechtse neoliberale politici aan de macht brachten die tot doel hebben om Oekraïne ondergeschikt te maken aan de Europese Unie en het land te onderwerpen aan een programma van 'hervormingen' dat zal leiden tot een dramatische verslechtering van het levenspeil van de reeds verarmde bevolking van het land. De discipline van extreemrechts en de afwezigheid van een even gedisciplineerd links zorgde ervoor dat de progressieve activisten verdreven werden van de Maidandemonstraties en dat er aanvallen werden uitgevoerd op feministen, vakbondsleden en anarchisten, zodat er een fysieke en politieke hegemonie over de beweging in het westen en het centrum van het land ontstond.
Het aan de macht komen van de nieuwe regering zal leiden tot nationale onderdrukking van diegenen die niet de visie van de rechtervleugel van het Oekraïense nationalisme delen. Deze regering heeft binnen haar gelederen niet alleen fascistische ministers, maar heeft nu een politiemacht en fascistische bendes die repressie uitoefenen op degenen die niet haar legitimiteit zullen erkennen.

Voornaamste exponent is de partij Svoboda, die haar eigen ideologie ontwikkelde door het combineren van nationalistische reactionaire tendensen uit de 'Twee Revoluties' doctrine, die werd ontwikkeld door de voormalige OUN leider Yaroslav Stetsko. De essentie van deze leer is dat 'de revolutie niet zal eindigen met de oprichting van de Oekraïense staat, maar door zal gaan om gelijke kansen voor alle mensen te creëren en materiële en spirituele waarden te delen en in dit opzicht is de nationale revolutie ook een sociale'.
Met andere woorden, zodra de politieke revolutie het heersende politieke regime omverwerpt, zal een 'sociale' revolutie volgen. Deze sociale demagogie leent het taalgebruik van de arbeidersbeweging, wat typisch is voor het nationaalsocialisme. Een onderzoek van het politieke programma van Svoboda laat zien dat de ideologie ten grondslag ligt aan deze nationale en sociale revolutie: staatscontrole over banken en belangrijke industrie, nationalisatie van de landbouwgrond, de bevordering van het gezin en de kerk, beperkingen op de sociale en economische rechten van vrouwen, achterstelling van nationale minderheden, promotie van de 'Oekraïense cultuur' enzovoort. Er zijn aanwijzingen dat er een geleidelijke matiging van het extremisme van de partij is om stemmen te winnen als bewijs van een verschuiving van de neonazi wortels. Er is geen twijfel aan dat de leiders van Svoboda politieke lessen hebben getrokken aan de hand van de ontwikkeling van een aantal West-Europese extreemrechtse partijen, als het Front National in Frankrijk en de Alleanza Nazionale in Italië. Deze waren al tot de conclusie gekomen dat de klassieke fascistische strategie van het openen van de strijd om de macht door middel van het winnen van de fysieke controle in de straten in de omstandigheden van hun land contraproductief was en gingen over tot een strategie van het innemen van belangrijke overheidsinstellingen en ideologische posities door electorale middelen.
Maar de omstandigheden die aanleiding gaven tot de meest succesvolle van deze extreemrechtse projecten, het Front National van Jean-Marie Le Pen, zijn niet de omstandigheden in Oekraïne, waar de fascisten zich al hebben verzekerd van de fysieke controle over de straten en de machtskwestie op de agenda staat. In Oekraïne zijn de sociale voorwaarden aanwezig voor een levensvatbare binnenlandse fascistische straatbeweging. Dat blijkt uit de leidende rol van de fascisten in de Maidan beweging.

Svoboda concentreert zich op de penetratie van het staatsapparaat, met name de politie en het leger. Om zich 'salonfähig' te voorzien van 'burgerlijk-democratisch fatsoen' besteedt het de mobilisatie van een vechtende straatbeweging nu uit aan Pravy Sektor en andere groepen, die op hun beurt weer worden gestigmatiseerd door hun constante strijd met de politie en de 'rechtstaat'. Voor waar Pravy Sektor voor staat verwijs ik naar de beelden die aan het eind van deze reactie te zien zijn. De aanwezigheid van zoveel fascisten in de regering in Kiev creëert een ingebouwde instabiliteit in de vorm van een conflict tussen de behoeften van Svoboda om te reageren op zijn massabasis in de verarmde kleinburgerij en de wens van de grote oligarchen om hun monopolies uit te breiden, door de stedelijke en landelijke bevolking slachtoffer te maken van een IMF herstructurering of schuldbetalingen.

In het westen heeft men altijd de mond vol van 'democratische waarden'. Ik vat de gebeurtenissen in Oekraïne dan nog maar even samen: wat daar gebeurde is de omverwerping van een democratisch gekozen regering en de ondermijning van de parlementaire democratie door een staatsgreep. Volgens de normen en waarden van de burgerlijke democratie was Janoekovitsj op een vrije en eerlijke wijze gekozen. Zijn Partij van de Regio's werd gekozen als grootste fractie in de Verchovna Rada, het Oekraïense parlement. Ja, Janoekovitsj was corrupt, zowel voor als na zijn verkiezing. Maar dat zijn zijn politieke opponenten ook.

In het licht van het bovenstaande krijgen de woorden van Roel in zijn reactie toch een wat cynische ondertoon. Wat moet ik met deze 'aanbeveling': “Kom op man, eindelijk slaagt er eens een revolutie, tegen knuppels en politiekogels in. En waar sta jij nu? Bij de hulptroepen van de gevluchte dictator?”

Eindelijk slaagt er eens een revolutie? Waar dan? Het is veel te vroeg om nu al de conclusie te trekken dat er sprake is van een 'geslaagde revolutie'. In wiens naam die 'revolutie' (nee, laat ik het maar bij staatsgreep houden) zich voltrok mag duidelijk zijn, en wie er het slachtoffer van worden evenzeer. Ik herinner mij nog het vroege juichen van links over de gebeurtenissen in Iran van 1978/1979. 'Leve de Iraanse revolutie!', ik zie de pamfletten nog voor me. Niemand had nog van ayatollahs gehoord, het resultaat van die 'revolutie'.

Ondertussen verbaas ik mij er over dat een links mens als Bas een geslaagde volksopstand tegen een corrupte dictator zelfs niet kritisch ondersteunt, maar als een “fascistische staatsgreep” afschildert”, schrijft Roel dan nog in zijn reactie. Geslaagde volksopstand? Deze 'geslaagde volksopstand' werd voornamelijk mogelijk gemaakt door gewapend tuig die hun afkeer van 'andersdenkenden' niet onder stoelen of banken steken en nu bloed hebben geroken dat om meer roept. De pogroms zijn reeds begonnen. Het is vervolgens ook moeilijk om niet tot de conclusie te komen dat er ergens in het Westen, in concreto in de VS, geen 'revolutionaire staf' bestaat waar de scenario's worden geschreven voor de omverwerping van de macht in deze of gene voormalige Sovjetrepubliek (om maar te zwijgen van een hele reeks andere landen) en waar de voorwaarden worden gecoördineerd voor de uitvoering van deze plannen. Immers het gebruiken van de oppositie, eerst in Servië, daarna in Georgië en vervolgens in Oekraïne, zijn methoden om de macht over te nemen die tot in detail met elkaar overeenkomen. Het Oekraiense 'Pora' uit de tijd van de 'Oranje revolutie' en haar tweelingzus 'Kmara' in Georgië zijn allebei klonen van het Servische 'Otpor', een belangrijke kracht achter het afzetten van het regime van Milosevic. Volgens de gevolgde scenario's was er in alle drie de gevallen steeds sprake van een dubbele vorm van organisatie. De activiteiten van organisaties van het type 'Pora' zorgen voor een negatieve lading die gericht is op een confrontatie met de zittende macht. De tweede revolutionaire voorhoede, de dubbelorganisatie, houdt zich parallel daaraan bezig met de positieve uitleg van het programma van de oppositie. In Oekraïne was dat tijdens de zogenaamde 'Oranje revolutie' bijvoorbeeld de organisatie 'Znajoe' ('ik weet het').

Inmiddels heeft ook Julia Timosjenko zich weer in het machtsspel begeven dat zich nu in Kiev ontwikkelt. In het boek 'Casino Moscow' van Matthew Brzezinski wordt een heel hoofdstuk gewijd aan Timosjenko onder de titel 'De vrouw van 11 miljard'. In dit hoofdstuk schrijft Brzezinski ondermeer dat 'de Amerikaanse regering bewijzen heeft van overboekingen die zij persoonlijk deed aan Lazarenko toen hij premier was.' Dit impliceert dat Washington Timosjenko onder druk kan zetten en zelfs chanteren wanneer dat nodig zou zijn voor de verdere implantatie van Amerikaanse belangen in Oekraïne.
In Oekraïne zelf steunde Timosjenko ten tijde van de zogenaamde 'Oranje Revolutie' deels op extreemrechtse krachten. Van haar fractie in het parlement, niet onbescheiden het Julia Timosjenko-blok genoemd, maakten de extreemrechtse Vaderland-partij, de neofascistische Oekraïense Nationale Assemblee-Oekraïense Zelfverdediging (UNA-UNSO) en de uitgesproken anti-Russische Oekraïense Conservatieve Republikeinse Partij (UKRP) deel uit. Dit zijn partijen met zeer extreme standpunten, waarvan sommige leden de Duitse inval in de Sovjet-Unie van juni 1941 nog steeds als een bevrijding beschouwen. Zij aan zij vochten Oekraïense nationalisten met de Duitse SS en deze nationalisten hebben inmiddels binnen die partijen een heldenstatus gekregen.
Washington verwelkomde deze lieden in haar 'verbreiding van democratie en vrijheid'. Het hoogste stadium van het kapitalisme is nu de expansiepolitiek van Washington, Berlijn en Brussel geworden; een perverse politiek waarin niet op een mensenleven wordt gekeken wanneer het om uitbreiding van macht en invloed gaat. Maar dat mag niet hardop gezegd worden, het gaat immers om 'democratie en vrijheid'! Dat zal het volk van Oekraïne in de komende jaren aan den lijve gaan ondervinden!

Tenslotte: in de kop van zijn reactie noemt Roel mij 'trotskist'. Zo heb ik mij zelf nooit genoemd, ik ben geen aanhanger van een ideologie die naar één persoon genoemd is, ik ben aanhanger van de ideologische stroming die het socialisme heet. En om je dan te onderscheiden van andere 'socialisten' wordt het bijvoeglijk naamwoord 'revolutionair' toegevoegd om aan te geven dat jouw idee van het socialisme alleen langs revolutionaire weg kan worden bereikt. En waar de trotskisten de Sovjet-Unie beoordeelden als 'gedegenereerde arbeidersstaat' heb ik de Sovjet-Unie altijd als 'staatskapitalistisch' beschouwd. Maar goed, dat is weer een hele andere discussie!

En als toetje: nog wat fraaie beelden uit het nieuwe Oekraïne. Leve de toekomst!

https://www.youtube.com/watch?v=BYiRxuHJN7U

Bas van der Plas

Narva, 30 maart 2014