Poetin wint Russische presidentsverkiezingen, wat nu?

Vladimir Poetin behaalde de volkomen verwachte overwinning bij de Russische presidentsverkiezingen van zondag 4 maart 2012. De centrale kiescommissie (TsIK) meldde dat hij 63,6 procent van de stemmen had gekregen. Het resultaat was geheel in overeenstemming met de voorspellingen die in de aanloop naar de verkiezingen regelmatig werden gepubliceerd, hoewel er aanvankelijk ook sprake was van enige onzekerheid over de vraag of Poetin een tweede stemronde zou kunnen voorkomen. Het Kremlin werd sinds december 2011 geconfronteerd met protesten, toen er bij de parlementsverkiezingen sprake was van grootschalige fraude en manipulatie door de regerende partij Verenigd Rusland, wat leidde tot een uitbarsting van ontevredenheid van het volk.

door Bas van der Plas/INSUDOK

De opkomst bij de presidentsverkiezingen was ook aanzienlijk, met ruim 65 procent van het electoraat dat naar de stembus ging was de opkomst zelfs hoger dan bij de parlementsverkiezingen van december 2011, maar een stuk lager ten opzichte van de presidentsverkiezingen van 2008. Na het sluiten van de stemlokalen op zondagavond liet Poetin zich toejuichen op een overwinningsbijeenkomst net buiten het Kremlin, die werd bijgewoond door tienduizenden, voor een deel betaalde, aangangers.
Volgens de eindresultaten bleven Poetins tegenstanders in de presidentiële race aanzienlijk achter, met Gennady Zjoeganov van de KPRF (Communistische Partij) als grootste concurrent met 17,18 procent van de stemmen. Multimiljardair oligarch Mikhail Prokhorov, in een alliantie met de liberale oppositie, behaalde 7,98 procent van de stemmen, iets meer dan de extreem-rechtse ultra-nationalist Vladimir Zjirinovski met 6,22 procent. Sergei Mironov van de Rechtvaardig Rusland partij kwam als laatste op 3,85 procent.

Fraude en manipulatie

Evenals bij de parlementsverkiezingen van december 2011 leverden de presidentsverkiezingen van 4 maart 2012 duizenden beschuldigingen op van fraude en manipulatie uit verschillende hoeken van het land, waar ruim 20.000 waarnemers gestationeerd waren, verspreid over de hele Russische Federatie. Volgens de verkiezingswaakhond Golos, werd op grote schaal gebruik gemaakt van de zogenaamde "carrousel"-bus, waarmee kiezers van het ene stembureau naar het volgende werden gebracht, zodat ze meerdere keren konden stemmen. Meldingen van deze vorm van fraude kwamen onder meer uit Moskou, Vladivostok, Voronezj en tal van andere steden. Andere klachten waren geknoei met stembussen, het ontbreken van stembiljetten, niet functionerende bewakingscamera's, de verwijdering van waarnemers van het stembureau, het vullen van stembussen met biljetten van niet opgekomen kiezers, misbruik van stemmen bij volmacht en de intimidatie van kiezers.
Golos meldde dat, hoewel de omvang van de gerapporteerde schendingen iets minder leek dan bij de parlementsverkiezingen, het aantal geconstateerde schendingen aanzienlijk was. Oppositieleiders spraken zondag na het sluiten van de stembussen en het bekend worden van de eerste uitslagen meteen over het feit dat de verkiezingen frauduleus waren verlopen en riepen op tot massale protesten in Moskou en andere steden op maandagavond. "Deze verkiezingen zijn niet vrij," benadrukte Michail Kasjanov, een voormalig lid van het kabinet van Poetin, die zich inmiddels gemanifesteerd heeft als opponent van het Kremlin. "Wij zullen deze president niet aanvaarden als legitiem gekozen," beloofde hij.
Aleksej Navalny, de anti-corruptie-blogger die zijn kritiek op het Kremlin vermengt met een beroep op het rechts-nationalisme en op grote schaal gepromoot wordt door de liberale oppositie en de westerse pers, heeft zich ook negatief uitgelaten over de resultaten. Hij riep op tot een intensivering van de anti-regeringsprotesten. "Er zijn een groot aantal meldingen van vervalsingen. Het is nu al volkomen duidelijk dat deze vervalsingen niet kunnen worden ontkend en dat dit geen verkiezingen kunnen worden genoemd, waarbij de getelde stemmen in overeenstemming zijn met de waarheid," verklaarde Navalny op zondagavond.

Smalle basis oppositie

De verkiezingsuitslagen tonen tegelijk de smalle basis van steun voor de oppositie die de anti-regeringsprotesten van de laatste twee maanden heeft geïnitieerd. Ondanks de wijdverspreide ontevredenheid over de dalende levensstandaard, de nog immer welig tierende corruptie en onwettigheid en de autoritaire opstelling van het Kremlin, heeft geen van de vermeende alternatieven voor Poetin grote electorale steun gekregen. Ongetwijfeld hebben de uitsluiting van politieke tegenstanders van de verkiezing door middel van bureaucratische methoden, het geknoei met stemmen en de overheersing van de media door de staat een rol gespeeld in de uitslag van de stemming van 4 maart. Maar ook is duidelijk dat de politieke agenda van de “liberalen”, die leiding geven aan de anti-Kremlin protesten, door brede lagen van de bevolking vooralsnog met de nodige scepsis wordt bekeken. Werknemers zijn op hun hoede voor het geven van hun stem aan de aanhangers van de vrije markteconomie, waardoor in de jaren 90 de sociale omstandigheden in het land dramatisch verslechterden nadat de Sovjet-bureaucratie de Sovjet-Unie liquideerde.
De kandidatuur van Mikhail Prokhorov bijvoorbeeld, een miljardair die zijn rijkdom heeft vergaard tijdens het privatiseren van de staat onder Jeltsin in het post-Sovjettijdperk, is niet aantrekkelijk voor de miljoenen Russische arbeiders die worden geconfronteerd met dalende reële lonen, een desintegrerende openbare infrastructuur en wijdverbreide arbeidsonzekerheid .

Rusland en de Verenigde Staten

De openlijke steun van de liberale oppositie in Rusland voor nauwere betrekkingen met Washington, -de Verenigde Staten zijn het voorbeeld bij uitstek van een vrije markt economie met een grote in armoede gedompelde onderklasse en een rijke bovenlaag-, bleek ook niet bepaald een stemmentrekker te zijn. In de aanloop naar de verkiezingen van 4 maart heeft Poetin heel berekenend juist een beroep gedaan op het in Rusland wijdverbreide antiamerikanisme en gewaarschuwd voor de gerechtvaardigde vrees voor Amerikaanse inmenging in Rusland. Hij heeft ook geprobeerd om gevoelens van vijandigheid te richten op de beter gesitueerde delen van de stedelijke bevolking, die het meest actief geweest is in de recente anti-regering protesten, om zo electorale steun te vergaren voor zijn eigen campagne. Hij distantieerde zich in zijn campagne ook openlijk van zijn eigen politieke partij, Verenigd Rusland, die op grote schaal wordt gehaat.
Boven alles verzweeg hij de politieke agenda van zijn eigen toekomstig beleid, maakte een serie van beperkte sociale beloften -zoals het niet verhogen van de pensioengerechtigde leeftijd- waarvan nu al bekend is dat Poetin straks niet van plan is zich daaraan te houden. Poetin keert terug naar het presidentschap op een moment dat de Russische heersende elite wordt geplaagd door stijgende woede onder de bevolking over sociale ongelijkheid en de geopolitieke spanningen met de Verenigde Staten. De Russische economie, volledig afhankelijk van de export van energie, is kwetsbaar voor een hernieuwde neergang in de wereldeconomie, met name in Europa. In het Midden-Oosten nemen de spanningen toe met de Amerikaanse dreigementen om oorlog te voeren tegen Syrië en Iran, beide bondgenoten van Moskou. Uiteindelijk gaat Poetin een periode van zwaar weer tegemoet en zal hij zich als president alleen kunnen handhaven door de inzet van een machtig repressieapparaat of door het aangaan van coalities met (delen van) de oppositie.