INSUDOK achtergronden

Nationaal Bolsjevistische Partij
(Eduard Limonov)

De Nationaal Bolsjevistische Partij (NBP) werd opgericht door de Russische schrijver Eduard Limonov. Tot de politieke taken van de NBP worden benoemd: "het uit de macht zetten van de antinationale junta en het regime van sociale dictatuur van de heersende minderheid, de installatie van een nieuwe orde, gebaseerd op de nationale en sociale tradities van het Russische volk".
Volgens de website kremlin.org was een van de voornaamste redenen voor het ontstaan van de NBP "de algemene toestand van ontevredenheid en instabiliteit in het land en de voortdurende opvoering van politieke spelletjes rond deze vraagstukken". Maar de NBP lijkt toch vooral de uitdrukking van het alter ego van haar oprichter Limonov en zou, in de optie van de schrijver, "meer een cultureel dan een politiek verschijnsel" moeten zijn.

Wie is Limonov?

Eduard Veniaminovitsj Limonov (Savenko) werd geboren op 22 februari 1943 in de stad Dzjerzjinsk in Gorki (Nizjenovgorod) oblast. Van 1943 tot 1974 was hij onderdaan van de Sovjet-Unie, vanaf 1987 had hij de Franse nationaliteit, maar sinds 1992 heeft Limonov weer een Russisch paspoort. Vanaf 1963 werkte hij ondermeer als staalgieter, arbeider in de hoogbouw, kleermaker, boekhandelaar. In 1958 begon hij met het schrijven van gedichten en sinds 1965 houdt hij zich bezig met de literatuur.
Sinds 1991 neemt Limonov deel aan het politieke leven in de Russische Federatie en na een aantal jaren verblijf in diverse buitenlanden vestigt hij zich vanaf het midden van de jaren 90 weer permanent in Rusland. In eerste instantie sloot hij zich aan bij de radicale rechtse oppositie tegen het beleid van de regeringen onder Boris Jeltsin. In 1992 wordt hij lid van de Liberaal-Democratisch Partij - LDP (sinds 1993 Liberaal-Democratische Partij van Rusland - LDPR, ook bekend als de Partij van Zhirinovsky). Voor de verkiezingen van de Staatsdoema, het Russisch parlement, in 1993 stelde Limonov zich kandidaat, maar de LDPR gaf hem geen steun. Als reactie schreef hij daarop het boek "Limonov tegen Zhirinovsky".
In juni 1994 wordt Limonov, samen met Jegor Letov -de leider van de rockgroep "Grazjdanskaja Oborona" ("Burgerverdediging")- initiator van een gemeenschappelijk verklaring over de 'vereniging van radicaal rechtse en linkse extremisten'. In het najaar van 1994 gaat Limonov over tot de vorming van de Nationaal Bolsjevistische Partij.
Limon's voornaamste activiteiten zijn: schrijver van boeken (hij is auteur van een reeks boeken die nogal wat stof deden opwaaien; enkele van zijn boeken verschenen ook in het Nederlands), journalist, dichter, voorzitter van de NBP en hoofdredacteur van de NBP-partijkrant "Limonka" (behalve een woordspeling op de naam Limonov, betekent Limonka in het Russisch jargon ook handgranaat, een symbool dat werd gebruikt in het logo van de krant).

Juridische status

Op 23 januari 1997 werd de NBP geregistreerd bij het Ministerie van Justitie als "Alrussische maatschappelijk-politieke organisatie". Vanaf januari 2000 probeerde de prokuratura (openbare aanklager) van de Moskou-oblast de ontbinding van de NBP te bereiken op basis van overtreding van de Wet op de Maatschappelijke Verenigingen, maar de rechtbank van Moskou-oblast weigerde tot tweemaal toe de aanklacht in te willigen. En het Ministerie van Justitie weigerde herhaaldelijk om de NBP te registreren als politieke partij (wat veel meer voorrechten zou opleveren dan de huidige status) in overeenstemming met de eisen van de wet "Over politieke partijen". De laatste weigering vond plaats op 29 augustus 2003.
Op 28 en 29 november 2004 organiseerde de NBP haar vierde congres sinds de oprichting om nogmaals te proberen de procedure van registratie in te gaan. Volgens de wet is het regelmatig organiseren van congressen noodzakelijk voor de erkenning als partij. Uiteindelijk, op 16 augustus 2005, bekrachtigde het Hooggerechtshof de registratie van de NBP, een besluit dat echter later weer werd herroepen.

Partijorganisatie en -financiën

Het hoogste leidende orgaan van de NBP is, in overeenstemming met de statuten, het Partijcongres dat bijeengeroepen wordt indien noodzakelijk, maar niet minder dan eenmaal per vier jaar. Dit orgaan neemt besluiten over de meest belangrijke vraagstukken betreffende de activiteiten van de partij. Een ander functionerend leidend orgaan van de NBP is de Politsovjet (de Politieke Raad) die met een meerderheid van stemmen wordt gekozen voor de periode van 4 jaar in een geheime stemming op het Partijcongres. Tenslotte behoort ook nog de Centrale Controle Revisiecommissie tot de leidende organen van de NBP. Haar taak is het, volgens de website nbp-info.ru van de NBP, vooral de organisatie en uitvoering van controle op de financiële en economische activiteiten van de partij. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van financiële activiteiten van de partij draagt de voorzitter van de Politsovjet van de NBP. Zoals vermeld op de officiële website van de partij komen de geldmiddelen in de eerste plaats binnen in de vorm van donaties van natuurlijke personen en juridische lichamen, voorts uit middelen uit het federale budget van de Russische Federatie en inkomsten uit activiteiten (evenementen) die door de partij worden georganiseerd en ook inkomsten uit ondernemersactiviteiten (NBP-merchandising).
Over de financiering van de NBP is niets met zekerheid bekend. In de krant Vzglyad ("Mening") werd het bericht opgenomen dat de NBP 'bij wijze van proef' gefinancierd werd door Boris Berezovsky, de naar Londen uitgeweken Russische oligarch die alles en iedereen financiert die maar tegen Poetin is ("Vzglyad", 2 juni 2005). Ilja Ponomarjov, de leider van het Linkse Jeugdfront, sloot in een gesprek met die krant niet uit dat Berezovsky opnieuw de NBP zou gaan sponsoren: "Eduard Limonov, de leider van de NBP, gaf een verklaring uit dat hij bereid was geld aan te nemen van wie dan ook, waaronder van Berezovsky. Er is vastgesteld dat er vroeger betrekkingen tussen hen (Limonov en Berezovsky) bestonden. Misschien hebben zij opnieuw onderhandeld". ("Vzglyad", 2 juni 2005).
Uit andere bronnen is bekend dat enkele jaren geleden, toen de leider van de NBP zich in de gevangenis bevond, er inderdaad kleine bedragen in de partijkas terechtkwamen die afkomstig waren van Berezovsky en ook van de schrijver Aleksandr Prochanov (ondermeer uitgever van de rechtse antisemitische krant "Zavtra" ("Morgen")). Nu zou de partij, volgens de krant "Versija", aan haar geld komen ondermeer door donaties van mensen als de rockmuzikant Garik Sukachov en de televisiepersoonlijkheid Mihkail Leontjev.

Partij-ideologie

De naam Nationaal Bolsjevistische Partij weerspiegelt het basisidee en de richting van de organisatie. De leiding van de partij karakteriseert het nationaal-bolsjevisme op de website van de NBP aldus: "Een samenvloeiing (fusie) van de meest radicale vormen van sociale tegenstand met de meest radicale vormen van nationale tegenstand is het nationaal-bolsjevisme. Met het noemen van een van die twee ideologieën, de bolsjevistische, gaan wij voort met het doel om het gecompromitteerde begrip en verraderlijke woord "communisme" te vermijden". In de beginperiode profileerde de NBP zichzelf niet alleen als een 'uiterst linkse', maar ook als een 'uiterst rechtse' partij van het fascistische type (waarbij in de oorspronkelijke gedachte het woord 'fascistisch' de gekopieerde ideologische en stilistische benadering van het Italiaanse fascisme is, aldus een toelichting van Limonov). Reeds in het tweede nummer van de partijkrant Limonka, verschenen in december 1994, toen de Federale troepen van de Russische Federatie Tsjetsjenië binnentrokken, was de voornaamste leuze "Leve de oorlog!" en de openingskop in het volgende nummer werd "Hoera, Grozny is ingenomen!".

Kop van de parijkrant Limonka

De NBP beschikt over een eigen symboliek. Het vaandel van de NBP ziet er als volgt uit: in het midden van een rechthoekige rode doek is een witte cirkel met in het midden van de cirkel de afbeelding van een gekruiste hamer en sikkel in de kleur zwart. De vlag vertoont veel overeenkomsten met de swastikavlag van de Duitse nationaal-socialisten uit de periode 1933-1945.
Volgens mededelingen op de officiële website van de partij zijn de basisdoelen van de NBP: "de vorming van een maatschappelijke mening (publieke opinie); de politieke ontwikkeling en opvoeding van de burgers; het uitdragen van de mening van de burgers in willekeurige vraagstukken van het maatschappelijke leven; het ter kennis brengen van deze meningen aan de brede samenleving en aan de organen van de staatsmacht".
Volgens eigen informatie van de NBP zijn er vertegenwoordigingen van de partij in Canada, Estland, Letland, Israël, Zweden, Oekraïne, Duitsland, Wit-Rusland en in alle grote steden van de Russische Federatie, van Primorsky kraj tot Kaliningrad. Toetreden tot de partij kunnen mensen die de Russische nationaliteit hebben en de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt.
Volgens de statuten van de NBP zijn 'buitenlandse burgers handelingsonbekwaam om (binnen de partij) te functioneren' en kunnen mensen zonder nationaliteit niet toetreden tot de partij. Een lid van de NBP kan niet tegelijkertijd lid zijn van andere partijen.
Volgens schattingen in de Russische pers zou het aantal leden van de NBP in het voorjaar van 2005 meer dan 30 duizend personen bedragen. In juni 2005 noemde Limonov zelf een ledental van 22 duizend. En volgens de krant "Versija" (december 2005) telt de NBP het hoogste aantal politieke gevangenen in de Russische Federatie: ongeveer 50 nationaal-bolsjevisten zitten hun straf uit.

Populariteit van de NBP

Voor het werk in de partij lukte het Limonov om belangrijke figuren uit de jongeren tegencultuur van de Russische Federatie aan te trekken: de componist-avantgardit Sergej Kurechin en de punkzanger Jegor (Igor) Letov. Als gevolg van hun deelname aan het werk van de partij werden de fans van de popgroep "Grazjdanskaja Oborona" ("Burgerverdediging") een voorname basis voor de NBP. (Moskovskije Novosti, 28 januari 1996). Op 28 november 1994 begon de NBP met de publicatie van de krant "Limonka" . De NBP werkt in de Russische Federatie actief samen met bewegingen als de AKM ("Avantgarde van de Rode Jeugd"), "Za Rodinu" ("Voor het vaderland"), "Unie van Communistische Jongeren" en "Links Jongerenfront".
Volgens waarnemers, waaronder het Moskous centrum voor politieke analyse Panorama, worden de jongeren in de NBP vooral aangetrokken door 'epatazjnost' (de drukte en ophef die de partij kan veroorzaken), de helderheid van activiteiten en ook de 'revolutionaire romantiek'. Veel van de leden beschouwen zichzelf als politiek leider en op de vraag over het doel van de NBP antwoorden zij: "Wij vinden het nodig om een onverdeeld en machtig Rusland te vormen". (Komsomolskaja Pravda 28-01-2005, geciteerd op de website kreml.org.ru).
Uitkomsten van sociologisch onderzoek in de Russische Federatie getuigen er overigens volstrekt niet van dat de NBP op wezenlijke steun onder de Russische jeugd kan rekenen. De partij geniet een grote populariteit bij de jongeren, maar die populariteit wordt door de nationaal-bolsjevisten niet benut (aldus kreml.org.ru). Volgens de officiële Moskouse partijstatistiek is er een jaarlijks verloop van 90% van de individuele samenstelling van de partij. (aglob.ru)
De sociale samenstelling van de NBP was vanaf het eerste begin uiterst heterogeen: naast groepen intellectuele jongeren is er een aanzienlijk groter aantal straat'hooligans', die bij de NBP zijn gekomen als plek voor zelfexpressie. De "intellectuelen" voorzien de partijkrant Limonka van artikelen met een hoge kwaliteit, de "hooligans" leveren een hoge activiteit op bijeenkomsten, meetings, demonstraties, acties.
In haar relatie tot de overheid gedroeg de NBP zich niet altijd eenduidig, dat was ook de voornaamste reden voor een voortdurende wisseling van de koers. Aan het eind van 1994 werd de liberale koers opzijgezet, nadat de NBP zich in eerste instantie als "uiterst rechtse" partij had geafficheerd. De jaren 1995-96 kan men beschouwen als de periode van de eerste wedergeboorte van de 'nationale staat tendens'. In 1997-98 keerde de NBP zich weer tegen de overheid en de staat, maar het oppositionele radicalisme van de partij was niet altijd even adequaat. Met de benoeming van premier Sergej Kirienko in april 1998 kwam het volgens de NBP in de Russische Federatie tot een definitieve breuk tussen het 'administratieve' en 'oligarchische' liberalisme. Over die tegenstelling werd in het analytische deel van de krant Limonka veel geschreven. Vanaf die tijd bleef de NBP zich manifesteren in de radicale oppositie en haar ideologie evolueerde zich in de richting tegenovergesteld aan de ideologische evolutie van de overheid.
In de periode 1994-1999 trad de NBP op de voorgrond met eisen als de herziening van de grenzen van de Russische Federatie, het verbieden van abortus, het instellen van beperkingen voor kandidaten voor het presidentschap van het land volgens nationale kenmerken. Eduard Limonov, de leider van de NBP stelde zich een aantal malen zonder succes kandidaat voor het Russisch parlement, de Staatsdoema, om uiteindelijk -klaarblijkelijk teleurgesteld door het gebrek aan succes- op te roepen tot een volledig negeren van verkiezingen.

Activiteiten

Op 7 april 2001 werden Limonov en nog een vijftal NBP-activisten door medewerkers van de Federale Veiligheidsdienst FSB tijdens een reis naar de Altaj kraj aangehouden op beschuldiging van het onwettelijk willen aanschaffen en bezitten van vuurwapens, de vorming van een illegale gewapende formatie en terrorisme. Op 26 juni 2002 sprak de rechtbank in Moskou een verbod uit op de uitgave van de krant Limonka wegens het voeren van een 'propagandaoorlog' en 'oproepen tot de gewelddadige verandering van het staatsbestel'. Op 15 april 2003 werd Eduard Limonov door de rechtbank in Saratov veroordeeld tot vier jaar vrijheidsstraf wegens de onwettige aanschaf en het in bezit hebben van een vuurwapen. Een voorwaardelijke vrijlating vond plaats op 30 juni 2003.
In november 2004 riep Limonov alle oppositionele partijen op zich te verenigen in de strijd tegen de machthebbers: "De tijd dringt. De massa wacht. Allen eisen eenheid tegen de politieke van president en regering, zonder scheiding van ideologieën. Voor uw en onze vrijheid! Ik verzoek u en roep: neem een besluit." (rvps.ru)
De NBP bedacht ook de vorming van een "Liga van de verenigde jeugd" (LOM) die de activiteiten van linkse jongerenorganisaties zou moeten verenigen (de jongerenorganisaties van de KPRF (Communistische Partij van de Russische Federatie), de partij "Rodina" ("Vaderland"), de NBP zelf en de Avantgarde van de Rode Jeugd AKM). Vanaf september 2005 worden er gesprekken gevoerd tussen de geïnteresseerde zijden. Inmiddels werd Limonov ook samen met voormalige wereldkampioen schaken en politiek activist Garri Kasparov in de organisatie "2008 Het Andere Rusland" dat zich vooral sterk maakt voor de parlementsverkiezingen in 2007 en de presidentsverkiezingen in 2008. Tijdens de G8-top in Sint Petersburg in juli 2006 werd door de organisatie van Kasparov in Moskou een 'alternatieve G8-top' georganiseerd, waaraan ondermeer ook Limonov deelnam.

NBP-vlaggen tijdens een demonstratie op Nevsky Prospekt in Sint Petersburg, 15 januari 2005
Limonov met Garri Kasparov tijdens de alternatieve G8-top in Moskou, juli 2006