Noordpool en wapensystemen

Het Russische leger in nieuwe opbouwfase

Dat het Noordpoolgebied rijk is aan tal van grondstoffen is uit allerlei onderzoeken wel duidelijk geworden. Dat het gebied omstreden is is eveneens duidelijk. Delen van de Noordpool worden geclaimd door Rusland, de Verenigde Staten, Canada, Denemarken, Noorwegen, IJsland. Om de eens zo overduidelijke aanwezigheid van Sovjettroepen in dit zeer olierijke gebied te continueren en uit te breiden is het Russische leger onlangs begonnen met de bouw van nieuwe militaire bases in de regio.

'Op het eiland Wrangel en op Kaap Schmidt zijn er bouwmodules gelost voor de aanleg van militaire bases. Het complex zal worden gebouwd in de vorm van een ster”, zei kolonel Aleksandr Gordejev, een woordvoerder van het Oost-Militaire District, dat het uiterste oosten van Siberië omvat. Hij sprak voor de Russische nieuwszender Russia Today.
Al jaren wordt er in de Russische Federatie gesproken over de militarisering van het Noordpoolgebied, als onderdeel van de bredere strategie om de nu nog vrijwel ongerepte streek, die rijk is aan olie en gas, te verkennen en te industrialiseren. Bovendien zou het nieuw te exploiteren gebied een strategische handelsroute kunnen vormen die los staat van de wereldwijde handelsstromen. De door Gordejev genoemde locaties liggen ver boven de poolcirkel in de Oost-Siberische Tsjoektsjenzee, dicht bij de Amerikaanse staat Alaska.

betrokkenheid

De Russische president Vladimir Poetin sprak in april van dit jaar voor het eerst over de Moskouse interesse in en betrokkenheid bij de regio. In een toelichting op de nieuwe Russische militaire doctrine (zie ook VM 4e kwartaal 2013) riep hij op tot de vorming van een verenigde commandostructuur om de militaire operaties in het Noordpoolgebied te coördineren en een nieuw overheidsorgaan in het leven te roepen om het beleid van de Russische Federatie in die regio uit te voeren. Poetin ziet de controle over de Noordpool als een kwestie van grote strategische prioriteit voor Moskou. Onder het oppervlak van de Noordpool bevinden zich enorme voorraden grotendeels onaangeboorde reserves van natuurlijke grondstoffen; de schattingen lopen uiteen, maar de meer optimistische prognoses beramen de onontdekte reserves aan olie en gas in het Noordpoolgebied op respectievelijk 13 en 30 procent van het totaal van de wereld.
De Russische Federatie legt als eerste een grote claim op de controle van de olie- en gasvoorraden en aanwezige zeldzame metalen in de regio en is daarmee andere landen die belangen in het Poolgebied hebben, – Canada, Denemarken, Noorwegen en de Verenigde Staten – voor. Veel waarnemers wijzen daarom op de regio als in potentie een van 's werelds meest ontvlambare brandhaarden. De nieuwe militaire bases in het Noordpoolgebied vormen de eerste installaties in het gebied sinds de regio in de jaren van de Koude Oorlog door de Sovjet-Unie werd verlaten. Het is dan ook een mijlpaal in de ontwikkeling van Rusland.

Het eiland Wrangel is door de Russische overheid geclassificeerd als natuurreservaat en werd nooit door de Sovjets als militaire basis gebruikt. Eind augustus 2014 ondernam de Russische marine een expeditie naar het eiland. De vertegenwoordiger van de Russische Stille Oceaanvloot, Kapitein Eerste Rang Roman Martov, plantte er een Russische vlag ter ere van de allereerste marinebasis op Wrangel. Op Kaap Schmidt was echter tijdens de Koude Oorlog al een basis gevestigd voor lange-afstands strategische bommenwerpers. De Sovjetregering beschikte over vliegbases in het hele Noordpoolgebied voor haar vloot van bommenwerpers want dit was het geografische punt van de Sovjet-Unie dat het dichtst naar de Verenigde Staten lag.

moderne militaire gemeenschappen

De geprefabriceerde modules die de bases gaan vormen en worden geïnstalleerd op het eiland Wrangel en Kaap Schmidt zullen bijdragen aan de ambities van Poetin om het Russische Noordpoolgebied te exploiteren. De bases moeten voor de daar te stationeren militairen een comfortabele plek gaan vormen in een meedogenloze omgeving. De bases zullen bestaan uit residentiële, commerciële, administratieve en recreatieve eenheden. Roman Filimonov, directeur van de afdeling van het Russische Ministerie van Defensie die verantwoordelijk is voor de bouw van militaire bases, zei in juli dat het ministerie voornemens is om zes van dergelijke bases in het Noordpoolgebied te vestigen 'om de stationering van grondtroepen in het Noordpoolgebied verder te ontwikkelen. Dat zullen moderne militaire gemeenschappen gaan worden. Samen zullen zij de naam "De Poolster" krijgen, omdat de vorm van de gemeenschap lijkt op een ster.'


Propagandafoto van de Noordelijke Vloot: "Waar wij zijn, daar is de overwinning"...

Tegelijkertijd wordt de Russische Noordelijke Vloot, die haar basis net buiten de stad Moermansk heeft, in het westelijk deel van het uitgestrekte Arctische gebied van Rusland, versterkt met Ruslands nieuwste nucleaire aanvalsonderzeeërs van de Yasen-klasse. De eerste onderzeeër van deze klasse, genaamd de Severodvinsk, werd al in juni van dit jaar toegevoegd aan de Noordelijke Vloot. Nog drie extra onderzeeërs van deze klasse zullen binnenkort volgen en daarmee zullen de Yasen type onderzeeërs geleidelijk de oudere, nog uit de Sovjet-periode stammende onderzeeboten van de Akula en Alfa-klasse gaan vervangen. Dit zal voor de Russische Federatie een krachtige nieuwe impuls betekenen aan de reeds formidabele kracht en mogelijkheden van de Noordelijke Vloot. De Canadese minister van Buitenlandse Zaken John Baird sloeg eind augustus alarm over de militaire opbouw van Rusland in de regio en kwam met de verklaring dat hij niet zou aarzelen om de Canadese soevereiniteit te verdedigen in het Noordpoolgebied. Als alles verloopt volgens planning dan zal tegen het einde van 2014 Rusland ook militaire eenheden hebben gevestigd op het eiland Kotelny, gelegen ten noorden van Jakoetië in Oost-Siberië, en een gemotoriseerde brigade in Alakurtii, een dorp in de provincie Moermansk. Tegelijkertijd wordt dan begonnen met de militaire opbouw in de Franz Josef archipel en op Nova Zembla. Verwacht wordt dat in 2015 Rusland het geheel van de vroegere Sovjet-defensie-infrastructuur in de regio zal hebben hersteld.

De Russische staatsbedrijven Gazprom en Rosneft, die een monopolie op de Arctische olie- en gasexploratie hebben, zijn al sinds 2011 in de regio actief om de productie op te starten. Het offshore-platform Prirazlomnaya van Gazprom in de noordelijke Petsjora Zee verscheepte de eerste tanker met 70.000 ton olie uit het Noordpoolgebied in april 2014. Maar verdere ontwikkeling van de exploitatie van olie- en gasvelden in die regio is twijfelachtig, omdat de VS en de EU sancties hebben ingesteld die de verkoop van apparatuur voor de olie- en gaswinning in het Noordpoolgebied hebben afgeremd, als onderdeel van sancties over de vermeende inmenging door Moskou in het door een burgeroorlog verscheurde Oekraïne. Gazprom en Rosneft missen zelf de technologie voor offshore-boringen in de ijskoude zeeën, waardoor Rusland bij de Noordpoolprojecten partnerschappen sloot met de Koninklijke Shell en met Exxon Mobil en Statoil. Arctische olie-exploratie wordt heftig betwist door milieuactivisten, die zeggen dat het niet rendabel is - met de productiekosten geschat van $ 115 tot $ 700 per vat - en gevaarlijk voor het kwetsbare ecosysteem van de Noordpool, gezien het ontbreken van technologieën om de ijzige zeeën te vrijwaren van milieuschade.

bedreiging

Intussen werd ook bekend dat bedrijven die actief zijn in het Russische militair-industrieel complex een systeem ontwikkelen dat een kopie is van het Prompt Global Strike systeem dat in de Verenigde Staten werd ontwikkeld. De Russische vice-minister van Defensie, Joeri Borisov, vertelde dat tijdens een persconferentie op 10 september. 'We zijn genoodzaakt dit te doen, omdat het Amerikaanse systeem een echte bedreiging vormt. Maar in de eerste plaats zullen wij systemen ontwikkelen om deze nieuwe type wapens tegen te gaan, de belangrijkste doctrine van ons land is immers de verdediging', zo verklaarde hij.
Verder werd nog bekend dat Moskou het op de recente NAVO-top genomen besluit voor de vorming van een
nieuwe snelle interventiemacht als antwoord op de Russische agressie in Oekraïne en de uitbreiding van de infrastructuur van de NAVO naar het Oosten in detail zal analyseren en relevante maatregelen ten behoeve van haar eigen veiligheid zal nemen, zo verklaarde het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken. 'Natuurlijk kunnen we niet onverschillig blijven over de intensivering van de militaire activiteit in de buurt van onze grenzen en zullen de nodige maatregelen genomen worden om op betrouwbare wijze onze veiligheid te garanderen', zei de onderminister van Buitenlandse Zaken van Rusland Aleksej Mesjkov. 'De besluiten op de NAVO-top, inclusief die over de oprichting van een high readiness special-purpose eenheid en de uitbreiding van de infrastructuur van de alliantie naar het Oosten, zullen we in detail analyseren, met name in de context van de naleving van de bepalingen van de Rusland-NAVO overeenkomst van 1997 en van andere fundamentele verdragen en overeenkomsten op het gebied van de Europese veiligheid', voegde hij eraan toe. 'We zijn ons ook bewust van de berichten in de media die verklaringen van de Oekraïense leiders citeren over de gemaakte afspraken tijdens de recente NAVO-top in Wales op 4-5 september van dit jaar over de directe levering door individuele NAVO-lidstaten van moderne wapens naar Oekraïne,' zei Mesjkov. 'We denken dat alle vragen over dit onderwerp, met inbegrip van die welke te maken hebben met de verantwoordelijkheid voor de gevolgen van een dergelijke stap voor de vrede in Oekraïne, naar de bron van deze informatie moet worden herleid,' voegde hij eraan toe.

Bas van der Plas/INSUDOK

8 oktober 2014

(In Vredesmagazine nr. 5 – 2014, verschijnt in december 2014 een verkorte versie van dit artikel)