De arrogantie van de macht

Een toren van 400 meter past niet in Sint Petersburg

Als het aan de Russische energiegigant Gazprom zou liggen dan begint men het liefst al volgend jaar in Sint Petersburg met de bouw van een 403 meter hoge wolkenkrabber voor Gazpromneft, de olietak van het bedrijf. Door tegenstanders van het plan wordt de stad nu al Gazpromburg genoemd.

Door Bas van der Plas/INSUDOK

De wolkenkrabber in de vorm van een raket, de oppositie heeft het over een maiskolf, is ontworpen door de Londense architectengroep RMJM. Een groot bezwaar is dat het object te zien zal zijn vanuit grote delen van het historische stadscentrum waardoor de skyline wordt aangetast. Het gebouw, dat 1,4 miljard euro zal moeten gaan kosten, omvat volgens het ontwerp ook een theater, een sporthal, een polikliniek en een museum. Het geld moet Sint Petersburg echter grotendeels zelf betalen.
De bouw is vanaf het moment dat de eerste plannen werden geopperd al omstreden. Unesco dreigde Sint Petersburg van de Werelderfgoedlijst te schrappen als de toren er komt. Maar dat het historische stadsgezicht wordt aangetast lijkt van ondergeschikt belang. De inwoners van Sint Petersburg hebben zich maar te schikken, vindt het stadsbestuur. En daar ligt het voornaamste zere punt: de arrogantie van de macht. ‘Net zoals Peter de Grote deze stad stichtte als symbool van zijn macht, is de Gazpromtoren een symbool van de macht en het geld van Poetins Rusland', zegt Maksim Reznik, de leider van de liberale oppositiepartij Jabloko.
Gazprom-voorman Aleksej Miller is de arrogantie zelf. Hij trekt zich absoluut niets aan van alle protesten, daarin bijgestaan door Valentina Matvienko, de eveneens arrogante gouverneur van Sint Petersburg en zij gedragen zich alsof het om een al gewonnen wedstrijd gaat. Om wat te doen aan een charme-offensief werden op kosten van Gazprom enkele Petersburgse straten opgeknapt, ondermeer de Furstatskaya oelitsa, waar veel bruidsparen komen omdat hier het trouwpaleis nummer 2 is gevestigd, en heeft Gazprom toegezegd in Petersburg te zorgen voor sportaccommodaties. Maar in feite gaat het slechts om het afleiden van alle aandacht en wordt gehoopt dat men door deze manoeuvres de protesten tegen de toren 'vergeet'.

dominantie

De geplande toren domineert veel historische locaties uit de ruim 300-jarige geschiedenis van Sint Petersburg. Het gebouw is buitenproportioneel: volgens een oude wet mag geen enkel gebouw in de stad hoger worden dan de 122 meter oprijzende spits van de Peter- en Paulkathedraal, nu het hoogste punt van de stad. Maar belangrijk is ook de ligging van het bouwterrein: hier vindt men de archeologische resten van de Zweede vestingen Niënsjants uit de zeventiende eeuw en Landskron uit de veertiende eeuw, een vissersnederzetting uit het neolithicum en een middeleeuwse begraafplaats. Door archeologen werd er al jaren onderzoek gedaan.
Gazprom trok zich niets van die opgravingen aan en ging gewoon door met de voorbereidingen voor de bouw van de toren. Pas toen in augustus van dit jaar de bouwmaatschappij een verzoek bij de gemeente indiende om in plaats van tot de toegestane hoogte van 100 meter tot een hoogte van 403 meter te mogen bouwen, werden de plannen verstoord. ‘Het was absurd', zegt Aleksandr Karpov van het expertisecentrum Ecom. ‘Met zijn slechte bodemgesteldheid (Sint Petersburg is gebouwd op een moeras) kan het terrein hoogstens een toren van 37 meter dragen. Bovendien werd het verzoek op illegale manier ingewilligd. Want alleen de gemeenteraad had die toestemming mogen verlenen.' Nu ging de besluitvorming alleen uit van het stadsbestuur, zonder raadpleging van de gemeenteraad, illegaal en ondemocratisch, volgens de tegenstanders van de toren.

"grootschalige corruptie"

Eind september 2009 kreeg Gazprom groen licht voor de toren en vervolgens barstte de kritiek pas echt los. Op 8 oktober keerde de minister van cultuur, Aleksandr Avdejev, zich tegen de bouw. Vanaf dat moment veranderde de situatie. Volgens een opinieonderzoek van het bureau Vtsiom is 72 procent van de Petersburgers inmiddels tegen. In naam van de boze burgers stapten Jabloko en de actiegroep voor de bescherming van monumenten 'Levende Stad” (Zjivoj Gorod) naar de rechter. Volgens hen is de federale wet overtreden en worden ook de gemeentelijke wetten op de bouwhoogte en op bescherming van het historisch stadsgezicht geschonden. ‘We vermoeden ook dat er grootschalige corruptie in het spel is', zegt Karpov.
In oktober 2009 zond de Russische staatstelevisie een reportage uit, waarin tal van internationale experts zich tegen de bouw uitspraken. ‘Het is een teken aan de wand dat ook premier Vladimir Poetin nu tegen is', zegt Reznik. ‘De machthebbers hadden nooit gedacht dat zoveel mensen zich tegen de toren zouden keren die normaliter niet tegen het regime zijn'. Diezelfde machthebbers kopen nu in de lokale kranten verkapte advertentieruimte, waarin belangrijke figuren uit het sociale leven, kunstenaars, sporters, politici uit mogen leggen waarom men nou juist vóór de bouw van de wolkenkrabber zou moeten zijn. Voornaamste argument is dan steeds dat de tijd voortgaat en er ook ruimte moet zijn voor moderne architectonische opvattingen in Sint Petersburg. Op 10 oktober was er een demonstratie van tegenstanders. “Het protest van 10 oktober was geen politieke, maar een culturele demonstratie”, aldus Maksim Reznik van Jabloko.

de juridische situatie

De bouw van het "Okhta-centrum", zoals de Gazpromtoren officieel heet, valt onder twee wetten die van kracht zijn in Sint Petersburg en de federale wet op de stedenbouw. De verordening Grondgebruik en ontwikkeling (UGC), waarbij de stad is verdeeld in zones met verschillende typen van gebouwen geeft de grenzen aan van de bouw in elk van deze gebieden. De wet op de bescherming van cultureel erfgoed beschermt de historische bouw van de stad. Volgens deze wetten mag een gebouw op de plaats waar nu het Okhta-centrum dreigt te komen niet hoger zijn dan 100 meter, en de maximale hoogte van de gebouwen aan de rand van de wijk zelfs maar de helft lager - 48 meter.
In de Federale wet op de Stedenbouw wordt bepaald dat een afwijking van de beperkingen van de parameters van de bouw alleen kan worden toegestaan wanneer het te wijten is aan 'ongunstige eigenschappen van de bouwgrond'. Met andere woorden, wanneer de bouw van een gebouw met de vereiste parameters fysiek onmogelijk is - bijvoorbeeld als een deel van het bouwen moet plaatsvinden op een zeer steile helling of onstabiele bodem. Deze kwestie moet worden besproken tijdens openbare hoorzittingen. Maar de afwijking van de bouwhoogte kan op deze manier niet worden gerechtvaardigd. Is het logisch om een wolkenkrabber hoogte van ongeveer 400 meter te bouwen op een terrein waarvan bekend is dat zelfs voor een gebouw van honderd meter de eigenschappen van het terrein ongunstig zijn?
De bouw van het "Okhta-Centrum" valt ook onder de op 15 maart 2009 in werking getreden Wet betreffende de bescherming van gebieden. Volgens deze wet valt het voor de bouw van de wolkenkrabber voorgestelde grondgebied volledig in een van de zones van de bescherming van cultureel erfgoed - de zone die valt onder de zogenaamde 2-categorie (AFG-2). Dit betekent dat een gebouw in aanbouw op deze plek niet zichtbaar mag worden vanuit de openbare stedelijke ruimten, en niet hoger mag worden dan de hoogte van de gevels van de straat (in dit geval dus 48 meter). Bovendien mag zij niet hoger zijn dan de bestaande stedelijke dominantie (bijvoorbeeld, gelegen direct tegenover de 18e eeuwse Smolny-kathedraal). De wet verbiedt uitdrukkelijk het verschijnen van nieuwe mijlpalen in dit gebied, en in feite is het "Okhta-Centrum" gepositioneerd als een "nieuwe dominante". De geplande wolkenkrabber vervormt onvermijdelijk de wettelijk beschermde panorama's van het historische centrum van Sint Petersburg, zoals onafhankelijke deskundigen hebben aangetoond. De bouw van de toren van het "Okhta-Centrum" is volgens de verklaring van deze deskundigen letterlijk in strijd met de wet op de bescherming van gebieden van cultureel erfgoed.

De oppositie tegen de bouw van de toren heeft intussen een eigen website opgezet onder de naam “bashne.net”, wat letterlijk vertaald 'geen toren' betekent. Deze website, waarvan hieronder de link te vinden is, bevat ook de volgende petitie:

Petitie tegen de bouw van de toren van het Okhta Center (Sint Petersburg)
"Wij, de ondergetekenden, willen ons verzetten tegen de geplande bouw van de 396 meter hoge wolkenkrabber Okhta Center in Sint-Petersburg.
Wij geloven dat voortzetting van de bouw niet kan worden toegestaan. Het oprichten van een gebouw van deze hoogte zou onherroepelijk het Petersburgse stadsgezicht ruïneren, dat wordt erkend als een culturele schat, niet alleen in onze stad, maar ook in het hele land en de wereld.
Wij beschouwen dit project illegaal om de volgende redenen:
1. Volgens de Sint-Petersburgse Regels voor Landgebruik en -Ontwikkeling, is de maximaal toegestane hoogte voor nieuwbouw in de monding van de Okhta rivier 100 meter. In overeenstemming met de Stadsplanningswet van de Russische Federatie zijn er geen juridische gronden voor het toestaan van "afwijking" van deze maximale hoogte, want er zijn geen legale gronden voor de voorgenomen bouwplaats aan te voeren die zouden voorkomen dat een 100-meter hoog gebouw hier niet kan worden opgericht. Het project voor de bouw van een 396-meter hoge wolkenkrabber wordt uitsluitend bepaald door de commerciële belangen van Gazprom Corporation.
2. Uit visuele impact studies die werden uitgevoerd, door zowel onafhankelijke deskundigen als door specialisten in opdracht van Gazprom, is gebleken dat een gebouw van deze hoogte duidelijk zichtbaar zal zijn vanuit verschillende punten in het historische centrum van Sint-Petersburg. De gemeentelijke wet "Over de grenzen van het behoud van historische zones en de wijzen van het landgebruik binnen de afgebakende zones", beschermt de historische panorama's van de stad. De bouw van dit gebouw zou dus een grove schending van deze wet zijn.
Wij eisen dat de federale en gemeentelijke Petersburgse wetten worden nageleefd en dat de bouw van het Okhta Center van hoger dan 100 meter op de aangewezen locatie wordt verboden.”

De petitie kan via Internet worden onderschreven, volg de onderstaande link naar de website van de tegenstanders van de bouw van de toren. (de tekst van de petitie is hier ook in het Engels te vinden). Hier is ook van dag tot dag het aantal ondertekenaars te volgen.

5.84 ??