Overzicht van de centrale in Sosnovy Bor

30 jaar na Tsjernobyl

Sosnovy Bor kwetsbaar voor

nucleaire ramp in Rusland

Milieuactivisten in Leningrad Oblast, de Russische provincie die in het westen de grens vormt met Estland, geven een alarmsignaal af vanwege het feit dat de binnenkort voltooide kerncentrale in Sosnovy Bor een gevaar op kan leveren voor het oostelijk deel van Estland (met name de steden Narva – waar ik woon - en Sillamäe) en delen van Finland, omdat de bouwers het niet zo nauw namen met de veiligheidsmaatregelen.

“Wanneer zich bij de kerncentrale van Sosnovy Bor een ramp zou voltrekken zoals we zagen in Tsjernobyl of Fukushima dan zal zich binnen twee uur een radioactieve wolk verspreiden in een straal van honderd kilometer,” zegt Oleg Bodrov, een milieuactivist uit Sosnovy Bor, de nucleaire stad die het dichtst bij Estland ligt. “De radioactieve verontreiniging van Sosnovy Bor kan de hele stad Sint-Petersburg, maar ook een deel van het Estse en Finse grondgebied bestrijken, afhankelijk van de windrichting.” Bodrov heeft het dan over de gevarenzone die direct zal worden getroffen door een gevreesde grote ramp, terwijl levensmiddelen, water en runderen worden besmet met straling. “In de Verenigde Staten wordt een gebied in een straal van 80 kilometer rond een kerncentrale gezien als gevarenzone die voortdurend wordt gemonitord; in Rusland is dat een straal tot honderd kilometer. Wanneer de Amerikaanse metingen worden gehanteerd zouden Narva, Narva-Jõesuu en een deel van Vaivara als Estse gevarenzone te bepalen zijn; de Russische aanpak voegt de stad Sillamäe eraan toe”.

Incidenten

Terwijl Oleg Bodrov niet twijfelt aan de competentie van Rosatom als bouwer van de Russische kerncentrales, wijst hij op een potentiële bron van risico's die in het Westen is uitgesloten: Rosatom is degene die bouwt en tevens controleert. Daarom ontbreken in de milieueffectbeoordeling van de nieuwe kerncentrale LAES-2 in Sosnovy Bor beschrijvingen van de vitale risico's en, aldus Bodrov, lijkt het document eerder op een reclamebrochure voor kernenergie. “Enkel een crematorium garandeert dat de ziektes niet weer tot leven zullen komen,” zei de gerespecteerde Russische ingenieur Oleg Ivanov in oktober vorig jaar in een openbare vergadering over de veiligheid van het project, volgens het Proatom nieuwsportaal, een pro-kernenergielobby. De verklaring wordt belangrijk als men weet dat hij werd uitgesproken door een man die dienst doet als hoofdingenieur voor de bouw van de nucleaire blokken. En dit was zijn antwoord op de vraag uit het publiek over hoe ze ervoor hebben gezorgd dat Tsjernobyl nooit in Sosnovy Bor zou kunnen worden herhaald.

Uitbreiding kerncentrale in aanbouw

Vanaf het begin van het bouwproject hebben zich al veel incidenten voorgedaan. In juli 2011 stortte de reusachtige stalen constructie in die werd opgericht voor het betonwerk aan de beschermende koepel. In juli 2015 vielen een aantal stoomleidingen in het nucleaire brandstofbekken in aanbouw. De incidenten als gevolg van slordigheid en gebrek aan controle-mechanismes zijn ook zorgwekkend in de ogen van de onafhankelijke Estse energie-analist Andres Mäe: “Het beton dat wordt gebruikt om de beschermende koepel van een kerncentrale te bouwen moet een homogene dichtheid hebben, maar lange tijd verzweeg Rosatom dat het beton dat wordt gebruikt om het eerste blok van LAES-2 te bouwen niet homogeen is. Hoe kon zoiets gebeuren, uitgerekend bij de bouw van een kerncentrale, waar elke bout en stuk ijzer moet worden gecertificeerd?”

Concentratie reactoren

Oleg Bodrov maakt zich zorgen over de opmerkelijke concentratie van de reactoren in Sosnovy Bor. Gedurende 40 jaar werden er negen kernreactoren geopend in de stad, waarvan er vier zijn gevestigd op het terrein van de Leningrad oblast kerncentrale LAES-1 en vijf in het Aleksandrov ontwikkelingscentrum voor nucleaire onderzeeërs. Aangezien de vier blokken van de nieuwe LAES-2 in de komende jaren zullen zijn voltooid zal de stad in totaal 13 reactoren tellen. De afgelopen jaren hebben Russische nucleaire experts nadrukkelijk geïnvesteerd in het verlengen van de levensduur van de oude blokken van Sosnovy Bor. Maar zelfs dan, aldus Oleg Bodrov, zijn incidenten onvermijdelijk als gevolg van de stijgende leeftijd.

Om verschillende redenen zien milieuactivisten de LAES-2-technologie als de lont in het kruitvat. Regels zeggen dat voor elk nieuw type reactor een prototype moet worden gebouwd op een zorgvuldig gekozen locatie, zodat een maximaal risicovrije testen van de werking van de inrichting te waarborgen is en eventuele ontwerp- en constructiefouten zijn te detecteren. Maar het type reactor VVER 1200 / RU V-491 dat wordt gebouwd in LAES-2 is volgens milieuactivisten nooit getest. Vooral zorgen baren de reusachtige koeltorens die werden gebouwd voor de reactoren. Naar de mening van Oleg Bodrov zullen de torens grote hoeveelheden Baltische Zeewater de atmosfeer inblazen. Dat water wordt gebruikt voor het koelen van de reactoren en verdampt in de directe omgeving waar het de gezondheid van de inwoners in de regio kan aantasten. De situatie wordt ernstiger wanneer zich een onnatuurlijk grote hoeveelheid waterdamp zal vormen op de technische voorzieningen van de centrale. Bij buitengewoon koud weer, wat regelmatig voorkomt in dit deel van Europa, kan het ijs (de bevroren waterdamp) de elektriciteitsleidingen aantasten en zelfs afbreken, dat op zijn beurt weer tot een serie van onvoorspelbare ongevallen in de diverse Sosnovy Bor reactoren kan leiden.

Nieuwe reactor wordt gebouwd

Groene Wereld

Op grond van de regels die in Rusland werden opgesteld na de ramp in Tsjernobyl is de bouw van kerncentrales niet toegestaan binnen een straal van 100 kilometer van steden met meer dan twee miljoen inwoners, met als reden dat het onmogelijk wordt geacht dergelijke grote bevolkingsconcentraties te evacueren. “Maar dat betekent in de praktijk dat wanneer een kerncentrale dichterbij een grote stad ligt, de veiligheidsregels gewoon zullen worden geherformuleerd om paniek te vermijden,” aldus Oleg Bodrov. Bodrov studeerde af aan het Polytechnisch Instituut van Leningrad (nu Sint-Petersburg) als ingenieur-fysicus, en na zijn studie werkte hij mee aan het testen van nucleaire onderzeeërs. Lange tijd werkte hij als groepsmanager bij het milieu-laboratorium van het Hlopin Radium Instituut. Na een bezoek aan het rampgebied van Tsjernobyl in 1993 beëindigde hij de nucleaire activiteiten om zich uitsluitend nog te richten op bescherming van het milieu. In Sosnovy Bor leidt Bodrov 'Zeljony Mir' (de Groene Wereld), een organisatie die vooral gericht is op de veiligheid van kerncentrales en de behandeling van nucleair afval. Door een recente wetswijziging in Rusland werd de organisatie uitgeroepen tot 'buitenlandse agent'. Dat is een etiket dat door de Russische autoriteiten op organisaties wordt geplakt die ondersteuning krijgen van buitenlandse organisaties ter aanduiding van hun onbetrouwbaarheid vanuit het oogpunt van het officiële Russische beleid. Begin februari 2016 veroordeelde de rechtbank van Sosnovy Bor de organisatie van Bodrov tot een boete van bijna € 3.500 voor het niet akkoord gaan met de vrijwillige registratie als buitenlandse agent.

Hulpeloos

Intussen probeert men in Estland de gemoederen te sussen en te voorkomen dat er ongerustheid ontstaat onder de bevolking, Het Estse Milieu-agentschap, een overheidsorganisatie, verzekert dat de maatregelen die bij een ramp in Sosnovy Bor genomen zullen worden voldoen aan de internationale normen, en op de website van het ministerie van Binnenlandse Zaken zijn alle richtlijnen voor actie te vinden in geval van een dergelijke ramp. Maar de lokale autoriteiten in Ida-Virumaa, de Estse provincie die grenst aan de regio van Sosnovy Bor, zijn minder positief en geven zelfs toe dat ze hulpeloos zijn wanneer het zou komen tot een dergelijke ramp. Ze missen ofwel volledig de informatie, of hebben hun eigen verschillende begrip van mogelijke oplossingen. “Onze gemeente heeft geen enkele informatie over een mogelijke nucleaire ramp en hoe om te gaan met de gevolgen,” zegt Vaivara raadslid Veikko Luhalaid. “Als het oppervlaktewater in een breed gebied zou worden vervuild, dan betwijfel ik of we de bevolking van schoon drinkwater zouden kunnen voorzien.”

In mijn woonplaats Narva beschikt het stedelijk waterleidingbedrijf over tanks die de stad voor een periode van zes uur van schoon water kunnen voorzien. Maar in geval van besmetting zal de waterleiding worden afgesloten voor de stedelingen en zal het water uit ondergrondse bronreservoirs naar de huizen worden gebracht. “Als het grootste gevaar van Sosnovy Bor zie ik vervuiling door straling van Narva en de omgeving,” zegt adviseur Urmas Tokman van het stadsbestuur. “Als er oppervlaktewater stroomt in het watersysteem van Narva dan moeten we constateren dat de watervoorraden zijn vervuild.” Narva-Vesi, het waterleidingbedrijf van Narva, bezit zeven boorputten in Narva-Jõesuu en twee in Narva, maar volgens Tokman moet bij een ramp ook de nationale crisisreserve worden ingezet, bestaande uit gebotteld water in de winkels en opslagplaatsen.

Meetnet voor straling

Maar de Estse overheid blijft ontkennen dat de nieuwe centrale in Sosnovy Bor een direct gevaar voor het oostelijk deel van het land zal opleveren. Sille Ader, persvoorlichter bij de milieuraad van de Estse regering, verklaart desgevraagd: “De afstand naar Estland van Sosnovy Bor is nog lang genoeg om de concentratie van een potentiële nucleaire wolk op weg naar Estland tot op zekere hoogte te verminderen, waardoor de directe gevolgen voor de volksgezondheid zijn uit te sluiten. Maar Estland ligt wel in het gebied waar tijdelijke beperkingen genomen zullen moeten worden voor bepaalde voedingsmiddelen die worden geteeld in de open lucht, voor diervoeders en voor het drinken van water uit open waterreservoirs. Deze zone strekt zich uit tot 300 kilometer van de kerncentrale. De werkelijke gevolgen zijn afhankelijk van het weer en worden bepaald door monitoring. Estland heeft een meetnet voor straling dat bestaat uit 15 automatische stations die non-stop actief zijn en om de tien minuten de gegevens vastleggen. Wanneer de alarmdrempel wordt overschreden zal de persoon die op dat moment dienst heeft de plicht hebben om onmiddellijk de milieuraad in kennis te stellen. In het geval van een noodsituatie bij de kerncentrale zal informatie ook komen via internationale kanalen, lang voordat de vervuiling vrijkomt uit de reactor. Zo is het stralingsmeetnet er vooral om de feitelijke situatie te meten, niet om alarm te slaan. Een van de stralingsmeetstations staat in Narva-Jõesuu, in de hoek van Estland die het dichtst bij Sosnovy Bor ligt. Estland is lid van conventies over nucleaire veiligheid en van waarschuwingen over nucleaire stralingsgevaar, is betrokken bij de beoordeling van de grensoverschrijdende nucleaire risico's, en heeft een waarschuwings- en reactievermogen dat voldoet aan de normen van het IAEA, het Internationaal Atoomenergie Agentschap.”

Bas van der Plas/INSUDOK

26 april 2016 (30 jaar na de ramp in Tsjernobyl)