De Staatsdoema verkiezingen van 4 december 2011

Een traditie van vijf eeuwen

Wanneer ik uit mijn Petersburgse werkkamertje naar buiten kijk word ik geconfronteerd met een enorm reclamebord. Soms worden daar auto's aangeprezen, soms mobiele telefoons of de laatste aanbiedingen van de supermarktketen Okej, maar de afgelopen weken is er de braakverwekkende propaganda van de partij Verenigd Rusland te zien. Een gigantische foto van Dmitrij Kozak, één van de kopstukken van de partij en een van de lelijkste mannen van Rusland, roept op om door op zijn partij te stemmen samen aan een toekomst te bouwen. Dat betekent dan een toekomst met hetzelfde stelletje dat nu het Kremlin en alle regeringsposten bezet houdt.

De afgelopen weken besteedde het Russische journaal, onder stevige controle van datzelfde Verenigd Rusland, elke dag per partij die aan de verkiezingen deelnam ongeveer een minuut aan zendtijd. Maar Kozak was dagelijks op propagandapad in Sint-Petersburg en het verslag daarvan duurde steevast minimaal vijf minuten. Kozak ging van veelbelovend toekomstproject naar project. Inderdaad, laten zien hoe zijn partij aan de toekomst bouwt in een ongelimiteerde reclamecampagne voor wat de 'machtspartij' wordt genoemd.

Een week voor de verkiezingen worden de eerste prognoses bekend, waaruit moet blijken dat de partij van de club van machthebbers de absolute meerderheid van ruim tweederde van de stemmen kwijt zou raken. Poetin, Medvedev en de anderen verdubbelden hun pogingen om 'het volk' toch vooral van de door hén uitgestippelde toekomst te overtuigen. Meer zendtijd op de door de overheid gecontroleerde kanalen, een verdere marginalisering van de oppositie en vooral meer populistische bangmakerij: “Als u niet op ons stemt gaat het helemaal fout met het land...”.

Dan vinden op 4 december 2011 de verkiezingen plaats. Het gaat om de 450 afgevaardigden in het Russische parlement, de Staatsdoema, waar tot dan vier partijen vertegenwoordigd zijn. Behalve de 'machtspartij' zijn dat de KPRF, opvolger van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie, de nationalistische LDPR van schreeuwlelijk Zhirinovsky en de partij Rechtvaardig Rusland. Andere partijen vielen buiten de boot vanwege een hoge kiesdrempel. Aan de verkiezingen van 4 december nemen zeven partijen deel (er waren meer aanvragen, vooral van oppositionele partijen, maar die werden om allerlei, soms vergezochte, redenen geweerd van deelname).

Wanneer op maandagochtend 5 december de eerste uitslagen bekend worden blijkt dat Verenigd Rusland toch een flink verlies heeft geleden. De partij komt onder de 50% van de stemmen uit. Maar dat heeft natuurlijk gegronde redenen. Verenigd Rusland had, net als de Communistische Partij tijdens de Sovjet-Unie, de touwtjes stevig in handen. De machtspartij zat in elke bestuurslaag, in elk overheidsorgaan. Daar was geen ruimte voor politieke tegenstanders, de Russische burgers speelden geen enkele rol en voelden zich niet vertegenwoordigd. Zo ontstond de spreekwoordelijke kloof tussen de macht en haar burgers. Het Kremlin reageerde met de verkiezingen in aantocht door hier en daar een post te wijzigen (de impopulaire Petersburgse gouverneur Valentina Matvienko werd bijvoorbeeld vervangen), maar het mocht allemaal niet baten. Ook de corruptie, die eerder toenam dan verminderde, ondanks alle beloften van met name Medvedev die steeds weer nieuwe anticorruptiecampagnes aankondigde, de 'traditie' van eerdere oneerlijke verkiezingen, de onderling bekokstoofde ruil van posten tussen Medvedev en Poetin in september van dit jaar en de almaar toenemende inflatie zorgden voor de onvrede die uiteindelijk tot het verkiezingsverlies van 4 december heeft geleid.

Dezelfde vier partijen die al in de Staatsdoema zaten komen weer terug. Maar zij, die zich in de Staatsdoema de 'oppositie' noemden, de communisten (KPRF), de nationalisten (LDPR) en sociaal-democraten (Rechtvaardig Rusland), bleken de afgelopen jaren allemaal pro-Kremlin te zijn en stemden mee met Verenigd Rusland. Ook na 4 december komt geen enkele oppositiepartij van enige relevantie de Staatsdoema binnen. Dit omdat ze de kiesdrempel van zeven procent niet haalden of omdat ze zich door allerlei vormen van tegenwerking niet konden laten registreren om deel te mogen nemen aan de verkiezingen. Maar de oproep van sommigen om op elke partij behalve Verenigd Rusland - 'de partij van oplichters en dieven' - te stemmen, lijkt toch effect te hebben.

De traditioneel tot het Russische verkiezingscircus behorende fraude heeft Verenigd Rusland niet aan de zege kunnen helpen. In het hele land vonden meldingen van schendingen van de kieswet plaats, waarbij Verenigd Rusland als de schuldige werd beschouwd. De nederlaag van de 'machtspartij' zou eigenlijk nog groter kunnen zijn. Op allerlei plekken werden onregelmatigheden gemeld, er zou sprake zijn van 'grootschalige fraude'. Maar een van de belangrijkste manieren om een deel van de bevolking te 'verplichten' op Verenigd Rusland te stemmen is de waarnemers en critici blijkbaar ontgaan. Op zondag 4 december begaf ik mij naar het Petersburgse stemlokaal 303, gevestigd in een school aan de Asafevstraat. Hier kon tweemaal een stem worden uitgebracht: voor de Staatsdoema en de plaatselijke Petersburgse wetgevende vergadering, de gemeenteraad. Bij binnenkomst moet men zich melden met een geldig paspoort en wanneer je op de lijst van kiezers voorkomt krijg je twee verkiezingsbiljetten uitgereikt. Die ga je invullen in een stemhokje en de ingevulde formulieren deponeer je in de stembus. Wat echter bijna niet opvalt is dat alle stembiljetten genummerd zijn. Dus wanneer Ivan Ivanov zich meldt om te gaan stemmen krijgt hij na registratie de stembiljetten, laten we zeggen nummers 126577 en 546663, zodat bij het openen van de stembussen later precies kan worden vastgesteld op welke partij Ivan heeft gestemd. Voor veel mensen heeft dat niet direct een gevolg, geen klop op de deur 's avonds laat van mannen in lange leren jassen, maar het heeft toch een sfeer van controle opgeroepen. Mijn schoonzus werkt in de gezondheidszorg die voor financiering van de overheid afhankelijk is. Zij was bang haar baan te verliezen als ze niet op Verenigd Rusland stemde. Een neef van ons werkt in de administratie van de president. Ook hij gaf toe om die reden op de machtspartij te hebben gestemd. Hetzelfde verhaal gaat op voor veel ambtenaren, maar ook voor militairen en anderen die van het Kremlin, van de overheid, afhankelijk zijn. De afgelopen weken werd op velen van hen al een forse druk uitgeoefend om toch vooral op Verenigd Rusland te stemmen, om 'vervelende consequenties' te voorkomen. Fraude? Moeilijk om deze praktijk binnen dit kader te plaatsen. Laten we het houden op een voortzetting van de al vijf eeuwen durende Russische traditie van repressie.

PS En willen ze nu alsjeblieft die gigantische foto van Dmitrij Kozak weghalen?

Bas van der Plas
Sint Petersburg, 5 december 2011


Kozak: "Opdat we de moed hebben om aan onze toekomstplannen te bouwen".
Kozak gaat het veld ruimen!
Zhirinovsky: "Ze hebben alles van u afgenomen, behalve uw stem!"