De zaak Skripal en
de anti-Russische hysterie

De anti-Russische stemming die de westerse wereld nu al een aantal jaren domineert heeft met de gecoördineerde massale uitwijzing van Russische diplomaten uit een aantal landen een nieuw dieptepunt bereikt. De Verenigde Staten, in eerste instantie veertien landen van de Europese Unie, later volgden er meer, Canada en niet geheel onverwacht ook Oekraïne besloten om Russische diplomaten uit te wijzen als reactie op de vermeende verantwoordelijkheid van Moskou voor de op 4 maart 2018 geconstateerde vergiftiging van de Russische ex-spion en dubbelagent Sergej Skripal en zijn dochter Julia in de Engelse stad Salisbury. Dat werd dinsdag 20 maart al bekend. En op donderdag de 22e maart werd gemeld dat ook de Australische regering van premier Malcolm Turnbull zich bij deze actie aansluit en voorbereidingen trof om twee Russische diplomaten uit te zetten. Het hoeft hier geen uitleg dat ook de Nederlandse regering van Mark Rutte bij de 14 EU-landen behoort die 'solidair' zijn en vanuit Den Haag zullen er ook twee diplomaten worden uitgewezen.

De Britse minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson verklaarde op 21 maart vol trots dat de acties van de verschillende regeringen 'de geschiedenis in zullen gaan als de grootste gemeenschappelijke uitzetting van Russische inlichtingenofficieren ooit en zullen helpen om onze collectieve veiligheid te verdedigen'. Daarmee wilde hij aangeven dat deze westerse sancties tegen Moskou alle maatregelen die zelfs in de meest gespannen perioden van de Koude Oorlog tegen de voormalige Sovjet-Unie overstijgen.

Gevaarlijk en provocerend

Al met al zijn deze maatregelen het resultaat van een gevaarlijke en provocerende campagne, georkestreerd door de militaire toppen en inlichtingendiensten in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, een campagne die ook nog eens is opgezet op basis van volledig ongegronde beschuldigingen. Er is geen enkel bewijs geleverd ter ondersteuning of rechtvaardiging van de laatste diplomatieke uitzettingen. De enige basis voor de huidige anti-Russische acties is de ongefundeerde verklaring die twee weken geleden door de Britse premier Theresa May en minister Johnson van Buitenlandse Zaken werd afgelegd dat Rusland 'hoogstwaarschijnlijk' achter de vergiftiging met zenuwgas zit op de voormalige dubbelagent en zijn dochter.

Na laboratoriumonderzoek kwam de Britse regering met de bewering dat het ging om het zenuwgas van een type Novitsjok dat ooit in de Sovjet-Unie was vervaardigd. Britse autoriteiten weigerden echter om Moskou te voorzien van monsters van het gas, zoals wel wordt vereist door de regels van het Verdrag inzake chemische wapens (CWC) of de VN Organisatie voor de Preventie van Chemische Wapens (OPCW). De beschrijving 'van een type' betekent dat de gebruikte stof vrijwel overal had kunnen worden vervaardigd. Tekenend in dat verband is dan ook de reactie van de Tsjechische regering, die 'uit solidariteit' met de Britten en de NAVO ook drie Russische diplomaten uitzette, maar tegelijkertijd aan haar inlichtingendienst de opdracht gaf om een onderzoek uit te voeren om vast te stellen of het gebruikte chemische middel in hun land zou kunnen zijn geproduceerd.

'Maatregelen niet voldoende'

Het grootste aantal van de diplomatieke uitzettingen werd uitgevoerd door de regering van Donald Trump in Washington. In de Verenigde Staten werd aan 60 Russische diplomaten en hun families - 48 van de Russische ambassade in Washington en 12 van de Russische missie bij de Verenigde Naties - bevolen om het land binnen een week te verlaten. Bovendien gaf Washington de opdracht om het Russische consulaat in de stad Seattle te sluiten. Deze stap werd gerechtvaardigd onder het voorwendsel dat 'het consulaat te dicht bij een Amerikaanse onderzeebootbasis en de Boeing vliegtuigfabrieken lag, en daardoor een vorm van militaire bedreiging vertegenwoordigde'. Deze sancties van Washington tegen Rusland werden gerechtvaardigd door wat de Amerikaanse regering 'het feit' noemde dat Rusland 'een militair chemisch wapen op het grondgebied van het Verenigd Koninkrijk had gebruikt', zoals bleek uit de verklaring die op 21 maart door het Witte Huis werd uitgegeven en waarin deze vermeende handeling werd beschreven als 'de nieuwste daad door de Russische Federatie in een voortdurend patroon van destabiliserende activiteiten over de hele wereld'. Medio maart nog beschuldigde de commandant van de VS in Afghanistan, generaal John Nichols, dat Rusland de Taliban hulp en wapens gaf, beschuldigingen die Moskou beschreef als 'absoluut ongegrond' en 'onzin'.

Maar voor een aantal Amerikaanse politici zijn de maatregelen tegen Rusland niet voldoende. Vooraanstaande democraten in Washington reageerden op de laatste anti-Russische maatregelen van de regering-Trump door de president ervan te beschuldigen dat hij niet ver genoeg ging in termen van provocaties tegen Moskou. Het democratisch congreslid Eliot Engel noemde de uitwijzing van de Russische diplomaten een 'welkome demonstratie van westerse eenheid en solidariteit' en zei dat hij hoopte dat 'we in de toekomst meer gezamenlijke inspanningen zullen zien om ons te keren tegen de Russische agressie'. Maar tegelijkertijd voegde hij er aan toe dat de Amerikaanse actie alleen maar 'de zwakke reactie van de regering op de voortdurende aanvallen van Rusland hier in de Verenigde Staten' onderstreepte, daarmee verwijzend naar de beschuldigingen van Russische bemoeienis met de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016. De oppositie van democraten als Engel tegen de Ruslandpolitiek van Trump is vooral gebaseerd op verschillen ten opzichte van de imperialistische strategie van de VS. Zij dringen aan op een militaire confrontatie met Rusland, en hoe eerder hoe beter.

Kleuterschool

Na een harde toespraak in het Britse Lagerhuis door Theresa May, vermoedelijk om haar zwakte in het Brexit gebeuren te compenseren, begon Londen met de uitzettingen en gaf opdracht aan 23 Russische diplomaten om het land te verlaten. Moskou nam wraak door 23 Britse diplomaten uit te zetten. Daarmee heeft de internationale diplomatie het kleuterschoolniveau niet overstegen: als jij er eentje uitzet dan doen wij dat ook, als jij er 23 uitzet krijg je er van ons ook 23 terug. Lekker puh! De uitzettingen die door de andere Europese landen op maandag 26 maart werden verkondigd hadden echter een grotendeels symbolisch karakter, waarbij Duitsland en Frankrijk elk vier Russische diplomaten opdracht gaven om te vertrekken, eenzelfde aantal noemde Canada. De fanatiek anti-Russische regering van Oekraïne wees niet geheel verrassend 13 Russische diplomaten het land uit. Al deze uitingen moeten voor de wereld een blijk van solidariteit en eenheid tegen de vermeende Russische misdaad voorstellen, maar tegelijkertijd bestaat er diepe verdeeldheid binnen de NAVO over de betrekkingen met Moskou. Duitsland is nauwere handelsbetrekkingen met Rusland aangegaan, met name voor de levering van Russisch aardgas en ruwe olie, waardoor met de steun van de regering in Berlijn voor de Nord Stream II pijpleiding de gaslevering van Rusland naar Duitsland zou verdubbelen. Ondanks de formele verklaringen van solidariteit met de regering van Theresa May is er in met name Duitsland en Frankrijk verdeeldheid over de harde opstelling ten opzichte van Rusland.

Moskou reageert

Intussen heeft Moskou gedreigd met tegenmaatregelen tegen elk land dat overgaat tot uitzetting van zijn diplomatiek personeel. "We spreken een beslist protest uit tegen het besluit van een aantal EU- en NAVO-landen om Russische diplomaten uit te zetten. Er zal een gespiegeld antwoord komen. Wij zullen het de komende dagen uitwerken en ons antwoord geven met betrekking tot elk land ... We beschouwen deze stap als onvriendelijk en die heeft niet tot doel om de oorzaken vast te stellen en de daders te vinden van het incident dat plaatsvond op 4 maart in Salisbury”, zei Maria Zacharova van het Russische Ministerie van Buitenlandse Zaken in een verklaring. De Russische ambassadeur in de Verenigde Staten, Anatoli Antonov, vertelde op 26 maart aan de media: "Wat de VS vandaag doen, vernietigt datgene wat er nog van de Russisch-Amerikaanse betrekkingen overblijft. Alle verantwoordelijkheid voor de gevolgen van de vernietiging van de Russisch-Amerikaanse betrekkingen ligt bij de VS", en hij voegde eraan toe dat 'er geen enkel bewijs is van de inmenging van de Russische Federatie in het onderzoek van de zaak als zodanig, of van de betrokkenheid van Rusland bij de tragedie die plaatsvond in Salisbury."

De Britse minister van Defensie Gavin Williamson, die onlangs reageerde op de ontkenning door Moskou van de aanklacht over de daad in Salisbury door de media te vertellen dat Rusland 'eigenlijk beter kan opkrassen en zijn mond houden', deed tijdens zijn bezoek aan Estland, waar Britse troepen worden ingezet als onderdeel van de NAVO-opbouw aan de Russische grens, op 26 maart een nieuwe provocerende toespraak door te zeggen dat "het geduld van de wereld is nogal afgesleten met president Poetin en zijn acties". De Russische minister van buitenlandse zaken Lavrov reageerde op Williamson's woorden door te zeggen: “Hij is een aardige jongeman. Hij wil waarschijnlijk zijn plaatsje in de geschiedenis krijgen door stoute verklaringen te doen”, en voegde eraan toe: “Premier May heeft als sterkste argument dat Rusland 'hoogstwaarschijnlijk' schuldig is. Hij heeft als argument "Ga weg en zwijg". Tja, misschien mist hij opvoeding”. In eerdere reacties had Lavrov al gezegd dat Rusland geen enkel belang heeft bij een aanslag op de voormalige Russische dubbelspion Sergei Skripal. “De mensen die stemming maken tegen Rusland, hebben dat wel”, zo verklaarde hij. Lavrov vindt dat de Britten politiek theater maken en een lastercampagne tegen Rusland voeren.

Bas van der Plas/INSUDOK

Narva, 27 maart 2018