Na de bomaanslagen in de Moskouse metro

Repressie neemt toe in Rusland

Twee bommen ontploften in de Moskouse metro op maandagochtend 29 maart. Het gevolg: 39 doden en 71 gewonden. Een eerste explosie vond plaats op metrostation Loebjanka station, dat ligt net onder het hoofdkwartier van de Federale Veiligheidsdienst (FSB), de vroegere KGB, niet ver van het Rode Plein. Die werd gevolgd door een explosie in metrostation Park Kultury, een station aan de rand van het centrum van Moskou in de buurt van diverse persbureaus van de staat.

Door Bas van der Plas/INSUDOK

In de drukke ochtendspits ging de eerste bom net voor 8 uur af en de tweede ontplofte ongeveer 40 minuten later. Gevolg was een enorme paniek, omdat zowel gewonden als niet-gewonden moeite hadden uit de stations te komen vanwege dikke rook. Na de explosies werd het metroverkeer gedeeltelijk stilgelegd. Velen probeerden hun weg te vervolgen per taxi, waarop speculerende taxichauffeurs hun prijzen vertienvoudigden!
Slechts een paar uur na de gebeurtenissen verklaarde de FSB al dat uit een eerste onderzoek was gebleken dat vrouwelijke zelfmoordterroristen de bomaanslagen hadden gepleegd met een paar kilogram TNT. Het agentschap verklaarde ook herkenbare lichaamsdelen van de zelfmoordenaressen te hebben gevonden. Volgens Interfax, werden de gezichten van de vrouwen ook vastgelegd op beveiligingscamera's toen ze de metro binnenkwamen op het station Joego-Zapadnaja, dat op dezelfde metrolijn ligt (de rode lijn) als de twee stations waar de explosies plaatsvonden.

Het Kremlin en de Moskouse burgemeester Joeri Loezjkov gaven meteen de schuld aan islamitische separatisten uit de noordelijke Kaukasus, waar de Russische regering weer bezig was met een bruut optreden in de afgelopen paar maanden. In de Russische pers begon men te speculeren dat de vrouwen tot de zogenaamde "zwarte weduwen" behoren, dat zijn familieleden van mannen die werden gedood tijdens de militaire regeringscampagnes in Dagestan en Ingoesjetië, republieken die grenzen aan Tsjetsjenië. "Ze willen wraak nemen voor het optreden van de veiligheidsdiensten tegen hen, en voor de arrestaties en liquidaties van hun leiders”, verklaarde Viktor Iljoechin, vice-voorzitter van de parlementaire commissie voor veiligheid.
In de loop van de afgelopen twee jaar waren er bijna dagelijks rapporten van arrestaties, ontvoeringen en moorden die werden uitgevoerd door rebellen, lokale milities en het Russische leger. In het begin van december vorig jaar, ontplofte een bom in een passagierstrein tussen Moskou en Sint-Petersburg, waarbij 26 mensen omkwamen, waaronder top ambtenaren.
De Russische regering heeft hard gereageerd op de steeds gedurfder aanvallen op overheidsgebouwen en ambtenaren. Alexei Malashenko, analist bij het Carnegie Moscow Center, vergeleek de situatie in delen van de noordelijke Kaukasus met die van 'burgeroorlog'. De gebeurtenissen in de regio hebben steeds meer Dmitri Medvedev's bewering van april 2009 ondermijnd dat “de situatie in de regio onder controle is gebracht”.
In verschillende commentaren werd erop gewezen dat de locaties van de bomaanslagen van 29 maart kunnen worden gezien als een teken dat de zelfmoordenaars en/of hun opdrachtgevers de bedoeling hadden het personeel van grote overheidsinstellingen te treffen. "Er is geen twijfel in de symboliek van de doelstellingen; eerst de veiligheidsdiensten en dan de plek waar het belangrijkste centrum van de journalistiek staat," zei Alexej Moechin, directeur van het Centrum voor politieke informatie in Moskou. Volgens anderen wijzen de coördinatie en de specificiteit van de aanslagen op het bestaan van een terroristische cel in de hoofdstad. "Dit soort aanvallen kon alleen worden gepland door mensen die enige tijd in Moskou woonden", aldus de vice-president van de Academie voor Geopolitieke Problemen, Vladimir Anochin.

In de nasleep van de explosies beloofden zowel president Medvedev als premier Vladimir Poetin om met kracht te reageren en het werk van de veiligheidsdiensten in heel Rusland uit te breiden.
" We zullen zonder aarzeling doorgaan met de operatie tegen terroristen en tot het einde .... We moeten een aanzienlijke verhoging van alle maatregelen nemen om dit probleem op staatsniveau aan te pakken, niet voor een bepaald onderdeel van het openbaar vervoer of voor een bepaalde stad, maar voor het hele land. Het is duidelijk dat de maatregelen die totnutoe zijn genomen onvoldoende zijn gebleken", aldus Medvedev na een spoedvergadering in het Kremlin.
" Terroristen zullen vernietigd worden", zei Poetin, en hij voegde eraan toe "We moeten de terroristen van de bodem van het riool schrapen en ze het licht van God laten zien.''
De president heeft de FSB en andere staatsveiligheidorganen opdracht gegeven om "stevig de situatie in het land onder controle te houden," en erop aan te dringen dat alles zal worden gedaan om destabilisatie te voorkomen. Volgens persbureau Gazeta.ru is aan het Nationale Antiterrorisme Comité (NAK) de machtiging gegeven om alles te doen wat nodig is om "de veiligheid van de burgers te verzekeren, waar mensen ook samenkomen, met inbegrip van het openbaar vervoer en de essentiële infrastructuur. De regering zal nog verdere specifieke maatregelen nemen', werd er aan toegevoegd.
De organen van rechtshandhaving, de politie, die bekend staat om zijn corruptie en wreedheid, is in volle paraatheid en kracht in Moskou. De politie heeft patrouilles door de hele stad ingesteld en in het metrostelsel als onderdeel van de operatie "Vulkan." Paspoortcontroles zijn ingesteld op elk station langs de metro lijn waar de aanslagen plaatsvonden. Volgens de wet moet iedereen in Rusland altijd een paspoort of ander legitimatiebewijs bij zich hebben voor identificatiedoeleinden.
De aanslagen in de metro worden ook gebruikt om te pleiten voor een uitbreiding van het werk van de FSB in Dagestan, Ingoesjetië en Tsjetsjenië. De Engelstalige nieuwsdienst van het Kremlin, Russia Today, publiceerde op de dag van de aanslagen een artikel onder de titel "De strijd tegen terrorisme is niet beëindigd."
" Deze terroristische handelingen hebben aangetoond dat er ernstige fouten in het werk van de wetshandhavingsinstanties met het vergaren van inlichtingen in de noordelijke Kaukasus zijn gemaakt”, vindt vice-voorzitter van het Doema Veiligheidscomite, Gennadi Goedkov. Hij stelde zelfs de oprichting voor van een speciale afdeling van de Federale Veiligheidsdienst die zich uitsluitend bezig zal houden met operationeel werk zijn in de Kaukasus, zo meldt het artikel van Russia Today.
Intussen worden Medvedev en Poetin omringd door een koor van regeringsfunctionarissen die om een hardhandig optreden vragen en een uitbreiding van de bevoegdheden van de staat. Een vertegenwoordiger van het bureau van de federale openbare aanklager, Vladimir Markin, herhaalde de noodzaak om een nationale dactyloscopische en DNA-databank op te zetten. "Het zou mogelijk zijn geweest om de doden in een half uur te identificeren," verklaarde Markin in een poging om de maatregel te laten lijken te zijn gericht op het helpen van slachtoffers en hun families. Aleksandr Torsjin, vice-voorzitter van de Senaat van het Russische parlement, en Vladimir Zjirinovski, het hoofd van de extreem-rechtse Liberaal-Democratische Partij, onderschreven de oproep voor een dergelijke databank.

Ondanks de snelheid waarmee het Kremlin de bron van de aanval van maandag heeft vastgesteld, blijven veel vragen nog onbeantwoord. Bijvoorbeeld de vraag wie verantwoordelijk is en hoe ze in staat waren om dit uit te voeren. De beweringen van de overheid, en die klakkeloos werden herhaald in de mediacommentaren dat de FSB plannen voor de bomaanslagen niet kon detecteren, omdat zij niet de juiste middelen ter plaatse zou hebben, moeten met een grote korrel zout worden genomen. In werkelijkheid is de Noord-Kaukasus al jaren het gebied van uitgebreide Russische veiligheidsoperaties.
Als het al zo is dat islamitische separatisten uit dit gebied achter de aanslagen van 29 maart zitten dan is het bestaan van dergelijke krachten in niet geringe mate een gevolg van de buitengewone wreedheid van de Russische militairen in deze regio en de wijdverbreide sociale ellende die er bestaat. De Noordkaukasische republieken zijn de armsten in het gehele land en hebben een werkloosheid van 50 procent. In 2003 heeft de VN nog verklaard dat Grozny, de hoofdstad van Tsjetsjenië, de meest vernietigde stad op aarde is. Nu zwaait Poetin's marionet, de vrijwel ongeletterde crimineel Ramzan Kadyrov, er de scepter met een beleid van terreur, geweld en repressie. Er wordt niet opgetreden tegen het feit dat Grozny een belangrijke doorvoerplaats werd voor heroïne uit Afghanistan, waar ook degenen die er voor Moskou 'veiligheidsoperaties' uitvoeren van profiteren.
Maar ongeacht wie er achter de dodelijke bomaanslagen van maandag 29 maart in Moskou zitten, zullen ze door het Kremlin worden gebruikt tot verdere rechtvaardiging van militaire acties in de noordelijke Kaukasus en een uitbreiding van de repressieve bevoegdheden van de staat.
De Russische regering heeft terroristische daden voor soortgelijke doeleinden in het verleden gebruikt. In augustus-september 1999 werd een reeks van bomaanslagen op woonblokken de basis voor het afdwingen van steun voor een tweede oorlog in Tsjetsjenië, die anders zou zijn tegengewerkt door de bevolking. Hoewel het Kremlin op dat moment aanvoerde dat de Tsjetsjeense militanten achter de explosies, waarbij 293 mensen omkwamen, zaten zijn er aanwijzingen dat de FSB een rol gespeeld heeft bij het plegen van de aanslagen.