De augustuscoup van 1991

Mislukte coup Sovjet-Unie ingetogen herdacht

 

 

 

 

 

 

 

 

Pravda van 20 augustus 1991

(Novum/AP) - MOSKOU - In Rusland is vrijdag 19 augustus stilgestaan bij de 20e verjaardag van de mislukte staatsgreep die het einde inluidde van de Sovjet-Unie. De meeste kranten ruimden in hun kolommen weinig plek in voor de herdenkingsdag, een teken van de gemengde gevoelens die veel Russen over de historische gebeurtenis hebben. "De overwinning die we kwijtraakten", kopte de krant Moskovskije Novosti.

De staatsgreep in augustus 1991 werd ondernomen door een aantal conservatieve leden van de Communistische Partij, die vreesden dat toenmalig Sovjetleider Michail Gorbatsjov met zijn programma van hervormingen en openheid - 'perestrojka' en 'glasnost' - de aanzet gaf tot desintegratie van de Sovjet-Unie. Gorbatsjov stond op het punt een verdrag te tekenen dat de verschillende Sovjetrepublieken meer autonomie zou verschaffen, waarna de coupplegers besloten in te grijpen. Een delegatie van de samenzweerders bezocht Gorbatsjov op 18 augustus in zijn datsja, een zomerhuis, en plaatste de Sovjetleider in feite onder huisarrest. Met Gorbatsjov veilig weggeborgen riepen de coupplegers in Moskou de noodtoestand uit. Het plan was om ook de Russische president Boris Jeltsin gevangen te nemen, maar zij verkeken zich hierbij op de loyaliteit van het leger en de bevolking van Moskou. Staande op een tank sprak Jeltsin op 19 augustus een menigte toe. Het leger en de bevolking schaarden zich achter de president, die met zijn oproep tot verzet de angel uit de staatsgreep trok.

De coup mislukte en Gorbatsjov keerde terug naar Moskou. Zijn macht en geloofwaardigheid waren echter dusdanig aangetast dat hij enkele dagen later besloot het voorzitterschap van de Communistische Partij eraan te geven. De republieken Estland, Letland en Litouwen braken zich enkele weken later los van de Sovjet-Unie, die nog enkele maanden overeind bleef, maar uiteindelijk in december ter ziele ging.

De val van de Sovjet-Unie ontketende een economische malaise voor tientallen miljoenen Russen. In de politieke chaos die ontstond zagen steenrijke en machtige magnaten hun kans schoon om zich politiek te laten gelden, de zogenoemde oligarchen. Zenders van de Russische publieke omroep toonden vrijdag documentaires over de staatsgreep. De omroep Kultura wilde een uitvoering van het Zwanenmeer vertonen, net zoals twintig jaar geleden gebeurde toen de tanks door de straten van Moskou reden.

Velen die destijds voor het Russische regeringsgebouw hun ongenoegen lieten blijken over de coup, verzamelden zich vrijdag weer voor het gebouw. Sommige politici woonden ceremonies bij.

Premier Vladimir Poetin en president Dmitri Medvedev lieten de gebeurtenissen langs zich heen gaan. Beiden hielden zich vrijdag bezig met routinewerkzaamheden en vermeden iedere verwijzing naar de herdenkingsdag. De vrijheden die Russen na de val van de Sovjet-Unie genoten, zijn ten tijde van het presidentschap van Poetin deels weer teruggedraaid. Onder Medvedev zijn hervormingen uitgebleven. De oppositie in het land bevindt zich op een zijspoor, ieder vorm van protest wordt razendsnel de kop ingedrukt door de politie en de regering heeft de teugels van de staatszenders strak in handen.