Rusland herziet militaire doctrine


In de afgelopen maanden heeft de crisis in Oekraïne geleid tot een fundamentele herbeoordeling van de betrekkingen tussen de VS, de EU en Rusland. De crisis begon met de staatsgreep in Kiev van 22 februari 2014, gevolgd door een bijna volledig geweldloze militaire machtsovername door Rusland van de Krim in februari-maart 2014 en de strijd in het oosten van Oekraïne. De als gevolg daarvan ontstane verkilling in de relaties van Rusland met het westen leidde uiteindelijk ook tot een herziening van de Russische militaire doctrine.

De tot dan vigerende Russische militaire doctrine dateert van mei 2012 en trad in werking na het opnieuw aantreden van Vladimir Poetin als president van de Russische Federatie (zie VM 4e kwartaal 2012, pag 12-14). Vanwege ingrijpende gebeurtenissen aan de grenzen van de Russische Federatie was er volgens Moskou een bijgewerkte versie van de militaire doctrine noodzakelijk. Deze herziening zou nodig zijn vanwege het ontstaan van nieuwe bedreigingen van de nationale veiligheid van het land. Deze bedreigingen zijn onder meer de militaire uitbreiding van de NAVO aan de Russische grenzen en het Amerikaanse Prompt Global Strike-concept. De wijzigingen in de doctrine werden op 19 december 2014 aangenomen tijdens een vergadering van de Veiligheidsraad van Rusland en werden op 26 december 2014 goedgekeurd door president Poetin. De kern blijft ongewijzigd ten opzichte van de vorige versie. Het Russische militaire apparaat blijft ook volgens de herziene doctrine een defensief karakter houden dat slechts ingezet zal worden als een laatste redmiddel wanneer de veiligheid van het land in gevaar is. Eveneens ongewijzigd zijn de principes van het gebruik van kernwapens waar Rusland aan blijft vasthouden. Hun primaire doel is om potentiële vijanden af te schrikken van het aanvallen van Rusland, maar ze zouden gebruikt kunnen worden om het land te beschermen tegen een militaire aanval - een nucleaire of een conventionele – die een bedreiging voor haar bestaan vormt.

De nieuwe onderdelen van de doctrine betreffen met name een overzicht van de dreiging die Rusland ziet in de NAVO-uitbreiding en de militaire opbouw aan de grenzen van de Russische Federatie en het feit dat de westerse alliantie "globale functies op zich neemt met schending van het internationaal recht." De tekst van de doctrine geeft aan dat dit gezien wordt als een grote buitenlandse militaire dreiging die inhoudt "de creatie en implementatie van wereldwijde strategische antiballistische raketsystemen die de gevestigde wereldwijde stabiliteit en het machtsevenwicht van opgestelde raketten ondermijnt” en wijst dan op het gevaar van het concept 'prompt strike', waarvan het de bedoeling is om “nucleaire wapens in de ruimte in te zetten en tevens de inzet van strategische conventionele precisiewapens”.

Een ander belangrijk nieuw punt in de herziene militaire doctrine van Rusland is dat een van de doelstellingen van het Russische leger is om de nationale belangen in het Noordpoolgebied te beschermen. In VREDESMAGAZINE 1e kwartaal 2015 is hier reeds uitgebreid aandacht aan besteed.

Het document wijst verder ook op de dreiging van destabilisatie van de landen die grenzen aan de Russische Federatie of aan haar bondgenoten en de inzet van buitenlandse troepen in die landen, wat zal worden beschouwd als een bedreiging voor de nationale veiligheid. Maar ook binnen de Russische Federatie zelf kan er sprake zijn van situaties die een bedreiging vormen voor de nationale veiligheid. Het zou dan gaan om "acties die zijn gericht op de gewelddadige verandering van de Russische constitutionele orde, destabilisatie van de politieke en sociale omgeving, desorganisatie van het functioneren van overheidsorganen, cruciale civiele en militaire faciliteiten en de informatieve infrastructuur van Rusland," aldus luidt de tekst van de herziene doctrine. Als mogelijkheid om het dreigingsniveau te verminderen ziet de doctrine vooral perspectieven in de internationale samenwerking met die landen die haar inspanningen om de veiligheid te verhogen ondersteunen, in het bijzonder worden dan genoemd de leden van de BRICS-landen, de OVSE, de Shanghai Cooperation Organization en anderen die de sleutel vormen tot het voorkomen van militaire conflicten.

NAVO

Naast de in de herziene doctrine genoemde nieuwe bedreigingen zijn er ook de traditionele bedreigingen die Rusland het hoofd moet bieden. In de doctrine gaat het dan om extremisme en terrorisme, proliferatie van massavernietigingswapens en rakettechnologie en acties van buitenlandse inlichtingendiensten.

In het document wordt er op gewezen dat hedendaagse bedreigingen steeds minder van militaire aard zijn en dat het steeds meer gaat om 'informatie-oorlogen', voorlichting, en stelt daarom dat de kans dat op enigerlei wijze een volwaardige oorlog tegen Rusland zal worden gevoerd afneemt. Op de officiële website van de Russische Veiligheidsraad is in een verslag van de vergadering van 19 december 2014 te lezen dat de herziening van de militaire doctrine in de eerste plaats nodig was in verband met de opkomst van nieuwe bedreigingen voor de veiligheid in het noorden van Afrika, Syrië, Irak en Afghanistan. En uiteraard ook naar aanleiding van de opbouw van het offensief potentieel van de NAVO in de onmiddellijke omgeving van Rusland. Dat is uiteraard de allerbelangrijkste reden, hoewel dat in het verslag niet zo expliciet wordt gemeld. Wel is er uitgebreid aandacht in het verslag voor de actieve stappen van de kant van de NAVO om een wereldwijd raketafweersysteem te ontwikkelen. Het toenemende militaire potentieel van de NAVO is een van de belangrijkste bedreigingen van buitenaf voor Rusland, volgens de nieuwe formulering in de militaire doctrine van de Russische Federatie. De belangrijkste bedreiging wordt gevormd doordat de Noord-Atlantische alliantie met haar toenemende wereldwijde taken handelt in strijd is met het internationaal recht', aldus de doctrine, waarin tevens gesteld wordt dat eveneens in strijd met het internationaal recht en multilaterale afspraken de 'militaire infrastructuur van de NAVO-landen dichter bij de Russische grens komt, onder meer door verdere uitbreiding van het blok'. En zeker nu Washington heeft aangegeven te overwegen om aan Oekraïne wapens te leveren zal Moskou de al gevoelde bedreiging in versterkte mate beschouwen. Terwijl de politiek van de NAVO als 'offensief' wordt bestempeld benadrukte de Veiligheidsraad van de Russische Federatie het 'consequent op defensie georiënteerde karakter van de militaire doctrine' en stelt dat Rusland pas naar het middel van militair geweld zal grijpen 'na uitputting van alle niet-gewelddadige maatregelen'.

MOBIELE BRIGADES

De Russische militaire hervorming in de post-Sovjet-periode kregen, na eerdere mislukte pogingen, pas vorm in 2009 onder minister van defensie Serdjoekov. Het Russische leger had te kampen met lage lonen en slechte leefomstandigheden, waardoor potentiële rekruten ervan afzagen zich aan te melden als beroepsmilitairen, met als gevolg ernstige onderbezetting en een slechte moraal, waarbij slechts enkele eenheden op volledige bemanningssterkte waren. Het belang van de hervormingen onder Serdjoekov ligt in het creëren van een effectiever Russisch militair apparaat in de afgelopen vijf jaar. De problemen die er oorspronkelijk waren vloeiden voort uit de inspanningen om er twee legers op na te houden: het traditionele mobilisatieleger en een snelle interventiemacht, terwijl er amper genoeg geld was voor één. De hervorming onder Serdjoekov leidde tot de verschuiving van de traditionele mobilisatie naar mobiele brigades en een betere opleiding. Toch blijft het Russische militaire apparaat ook nu nog verdeeld in een minder effectief deel die zijn uitgerust met verouderde wapensystemen en een kleiner aantal snelle paraatheidseenheden die zijn voorzien van de nieuwste en grotendeels worden bemand door professionele soldaten die onder verschillende omstandigheden kunnen worden ingezet. Het zijn deze laatste eenheden die bijdroegen aan de inname van de Krim eind februari/ maart 2014.

In de actuele situatie rond de nog altijd voortdurende oorlog in het oosten van Oekraïne is de vraag hoe groot de dreiging is van een Russische invasie. Moskou beweerde steeds dat het geen directe steun verleent aan de opstandelingen, maar nu de kans aanwezig is dat de Amerikaanse wapenleveranties een feit worden kan dit door Rusland worden beschouwd als een zodanige bedreiging van de nationale veiligheid dat ingrijpen als noodzakelijk wordt gezien. Voor Kiev zou dit inhouden dat men zich moet voorbereiden op een stedelijke oorlogsvoering en het stationeren van lange afstand defensieve MLR en SAM raketsystemen in stedelijke gebieden, in combinatie met het creëren van guerrillaformaties die de vijand in de achterhoede kunnen aanvallen in geval van een invasie.

Bas van der Plas/INSUDOK

(Dit artikel verscheen eerder in VredesMagazine 2e kwartaal 2015)