Na de presidentsverkiezingen

van 18 maart 2018

De Russische presidentsverkiezingen van zondag 18 maart 2018 eindigden zoals te verwachten was met een overwinning van de zittende president Vladimir Poetin in de eerste stemronde. Poetin begint aan een vierde termijn als president van de Russische Federatie met ruim 76 procent van de stemmen. Hoewel westerse media, waaronder de website van de NOS, hebben gemeld dat zich onregelmatigheden hebben voorgedaan bij verschillende stembureaus, is het volkomen duidelijk dat Poetin de verkiezingen met een grote meerderheid heeft gewonnen. Hij zal dus nog 6 jaar, tot 2024, president van Rusland zijn.

Door alle inspanningen van het Kremlin, de regionale autoriteiten en de Russisch-orthodoxe kerk om mensen naar de stembureaus te krijgen (op veel plaatsen waren er behalve de verkiezingen ook referenda over lokale kwesties georganiseerd), was de opkomst van de kiezers met ongeveer 67,5 procent iets hoger dan bij de laatste presidentsverkiezingen in 2012, toen ruim 65,2 procent van de kiezers een stem uitbracht.

De kandidaat van de KPRF, Communistische Partij van Rusland, Pavel Groedinin, kreeg 11,8 procent van de stemmen en werd tweede. De leider van de extreemrechtse nationalistische liberaal-democratische partij LDPR, Vladimir Zjirinovsky, werd derde, hij behaalde 5,66 procent van de stemmen. Groedinin, een multimiljonair en eigenaar van een groot agrarisch bedrijf, was kandidaat van de KPRF, ondanks het feit dat hij niet eens lid van de partij is. Jarenlang was hij een actief lid van de regerende Kremlin-partij Verenigd Rusland en zelfs een vertrouweling van Vladimir Poetin tijdens zijn eerste campagne voor de presidentsverkiezingen.

Geen alternatief

Twee andere kandidaten, de leider van de stalinistische partij Communisten van Rusland, Maksim Soerajkin, en het hoofd van de nationalistische Al-Russische Volksunie, Sergej Baboerin, kregen beiden minder dan 0,7 procent van de stemmen. Uit het kamp van de liberale oppositie behaalde Ksenia Sobtsjak het hoogste aantal stemmen met 1,67 procent. De leider van de Yabloko-partij, Grigory Yavlinsky, kreeg 1,04 procent van de stemmen, een fractie meer dan de meer gematigde kandidaat van de Partij van de Groei, Boris Titov, die op ongeveer 0,7 procent uitkwam.

Wat bij de uitslag van deze verkiezingen vooral opvalt zijn de resultaten van de prowesterse liberale oppositie die, hoewel ze aanzienlijke steun geniet in invloedrijke lagen van de heersende elites, waaronder delen van het leiderschap van het Kremlin, op 18 maart slechts minimale resultaten behaalde. Het succes van Vladimir Poetin was dan ook grotendeels het gevolg van het feit dat de overgrote meerderheid van de kiezers geen progressief alternatief voor hem zag.

Spanningen

De Russische presidentsverkiezingen vonden plaats in een periode van grote geopolitieke spanningen in de wereld en een langdurige daling van de levensstandaard van de bevolking in de Russische Federatie zelf. Nog vlak voor de verkiezingen begon de Britse regering een campagne van toenemende druk op de Russische regering over de vermeende Skripal-vergiftiging, terwijl de media in heel Europa en de VS pleitten voor een agressievere militaire opstelling tegen Rusland in het Midden-Oosten en Europa. Deze situatie heeft de crisis van de heersende oligarchie aanzienlijk uitgediept, waarbij sommige van hen pleiten voor een prowesterse regimewijziging in Rusland, terwijl anderen verschillende manieren proberen te vinden om via onderhandelingen tot een regeling te komen met het Amerikaanse en Europese imperialisme.

Boycot

Alexei Navalny, die de belangrijkste tegenstander was van Vladimir Poetin, had gepleit voor een boycot van de verkiezingen nadat hem de mogelijkheid was ontzegd om kandidaat te worden. Navalny is een direct instrument van het westers imperialisme in zijn pogingen om Rusland van binnenuit te ondermijnen, een 'regime change'-operatie uit te voeren en het land in een kolonie van imperialisme te veranderen. Zijn campagne werd breed en enthousiast uitgemeten in de belangrijke Amerikaanse en West-Europese media, die hem afschilderen als een 'democratisch' alternatief voor Poetin's autoritarisme. In werkelijkheid heeft Navalny nauwe banden met Russische rechtse en fascistische krachten die lijken op die welke in 2014 de prowesterse staatsgreep in Oekraïne hebben uitgevoerd.

Navalny geniet ongetwijfeld de steun van bepaalde kringen binnen de Russische elites die geen andere manier zien om hun rijkdom en privileges te vrijwaren dan door te capituleren voor de druk van de westerse machten.

Onverenigbaar

Ksenia Sobtsjak vertegenwoordigt een ietwat gematigder variant van dezelfde politieke lijn. De bekende presentatrice van controversiële televisieshows en dochter van de eerste post-Sovjet burgemeester van Sint-Petersburg en mentor van Vladimir Poetin, Anatoly Sobtsjak, deelt de hoofdoriëntatie van Navalny en verschilt alleen van hem in haar afwijzing van een gewelddadige regimeverandering. Tijdens de verkiezingscampagne heeft Sobtsjak standpunten naar voren gebracht die onverenigbaar zijn met de officiële Russische regeringspropaganda op momenten dat ze op de belangrijkste tv-kanalen van het land verscheen. Zo heeft zij verklaard dat de Krim door Rusland werd geannexeerd in strijd met het internationale recht, dat de westerse sancties gerechtvaardigd waren en uitdrukking geven aan het streven om de democratie in Rusland te versterken, enzovoort. Dat ze dit soort uitspraken mocht doen in het kader van de verkiezingscampagne getuigt van het feit dat ze invloedrijke kringen binnen het leiderschap van het Kremlin vertegenwoordigt, die in principe via haar communiceren met de leiders van de westerse wereld: "Kijk, we zijn nog steeds hetzelfde als twintig jaar geleden; we zijn voor een vrije markt, we zijn voor samenwerking met het Westen. Maar als we vandaag gedwongen worden om je te bedreigen en onze tanden te laten zien, dan is dat alleen maar omdat we in een hoek werden geduwd, omdat je onze belangen niet wilt afwegen en respecteren”.

Sobtsjak speelt de rol van tussenpersoon in de pogingen van het Kremlin om overeenstemming te bereiken met de westerse leiders. Tegelijkertijd zijn haar inspanningen erop gericht om het weifelende deel van de Russische bourgeoisie binnen een loyale relatie met de huidige regering te houden.

Op rozen

De politieke lijn van Poetin is een combinatie van Russisch nationalisme en militaire dreiging met een oproep aan het Westen om 'weer redelijk' te worden en terug te keren naar een 'partnerschap'. In zijn militaristische speech van 1 maart, die ongekend was in termen van agressiviteit, presenteerde hij een aantal nieuw ontwikkelde Russische kernwapens waarvan de inzet de wereld in een onbewoonbare woestijn zou veranderen.

In de binnenlandse politiek presenteert Poetin zichzelf als een leider die boven partijen en politieke meningsverschillen staat, die van Rusland weer een gerespecteerde grootmacht heeft gemaakt, die de oligarchie aan banden heeft gelegd en het welzijn van de burgers heeft verzekerd. Maar de werkelijkheid ziet er heel anders uit. Massale sociale ongelijkheid en een escalerende oorlogscampagne door de imperialistische machten wijzen erop dat de volgende presidentiële ambtstermijn van Poetin zal worden gekenmerkt door extreme en groeiende instabiliteit.

Het nominale inkomen van het grootste deel van de bevolking is in de afgelopen anderhalf jaar 1,5 keer kleiner geworden. Maar ondertussen stijgt de concentratie van rijkdom in de handen van de oligarchie gestaag. In 2017 groeide het aantal Russen die meer dan $ 5 miljoen bezitten met 27 procent ten opzichte van het voorgaande jaar tot 38.000 mensen, volgens het World Wealth Report gepubliceerd door het bedrijf Knight Frank. De superrijken (degenen die $ 50 miljoen of meer bezitten) zagen hun aantal stijgen met meer dan 26 procent (2.600 mensen), terwijl het aantal Russen waarvan het vermogen meer dan $ 500 miljoen bedroeg, van 2016 tot 2017 met 22 procent steeg tot 220 personen. Knight Frank heeft berekend dat de Russische multimiljonairs samen 1,2 triljoen dollar hebben, wat overeenkomt met 73,5 procent van het BNP van Rusland in 2017.

Russische arbeiders haten en verachten de diep corrupte heersende elite. Dit is de belangrijkste reden waarom Vladimir Poetin als een 'onafhankelijke' kandidaat aan de presidentsverkiezingen deelnam en niet als de leider van de Verenigde Rusland-partij. Het was een merkwaardig feit van de campagne vóór de verkiezingen dat de regerende partij die de vertegenwoordigende organen op alle niveaus volledig beheerst formeel geen eigen kandidaat had. De naam van de partij werd ook nauwelijks vermeld in de campagne vóór de verkiezingen. Nu Poetin wederom voor een termijn van zes jaar gekozen is als president van de Russische Federatie weet ook het kader van Verenigd Rusland en de oligarchenkliek rond Poetin dat ze voorlopig weer op rozen zitten en zich verder kunnen bezig houden met uitbreiding van hun vermogens.

Bas van der Plas/INSUDOK

Sint-Petersburg, 19 maart 2018